Lettertekens

advertisement
Lettertekens
Over klank, klemtoon en
lettergrepen…
Lettertekens
DEEL I
Wat je eerst moet weten
DEEL II
Inleiding en probleemanalyse
DEEL III
Uitleg lettertekens
Wat je eerst moet weten
DEEL I
Wat je eerst moet weten
Samenstelling
Lettergreep
Klemtoon
Klankverandering
Samenstelling (1/3)
Een samenstelling is een woord dat uit twee of meer
woorden is opgebouwd:
- tafelpoot
- woensdagmiddag
- computerscherm
- kindercarnavalsoptocht.
Samenstelling (1/3)
Een samenstelling is een woord dat uit twee of meer
woorden is opgebouwd:
- tafelpoot
- woensdagmiddag
- computerscherm
- kindercarnavalsoptocht
=> tafel + poot
=> woensdag + middag
=> computer + scherm
=> kindercarnaval + optocht
Samenstelling (2/3)
Een samenstelling schrijf je bijna altijd aan elkaar!
Alleen bij onbedoelde verandering van uitspraak of
onduidelijkheid, mag je een letterteken toevoegen!
Samenstelling (3/3)
De onderstaande woorden zijn geen samenstellingen:
- PSV'er
- geluk
- geëxplodeerd
- A4'tje
- geïrriteerd.
Lettergreep (1/2)
Een lettergreep is een deel van een woord. Een woord
kan uit één lettergreep bestaan of uit meerdere:
bad, snoep, raam, sterk, reus, dorst
vervelend, gelukkig, honger, beslommeringen.
Lettergreep (2/2)
Bij dubbele letters ligt de scheiding van lettergrepen
altijd tussen beide letters:
dub-be-le
let-ter-gre-pen
tus-sen.
Klemtoon
Klemtoon
Klemtoon (1/2)
Klemtoon is een bijzondere eigenschap die in elk woord
meestal op één lettergreep ligt.
De beklemtoonde lettergreep wordt iets luider of hoger
uitgesproken dan niet-beklemtoonde lettergrepen.
De klemtoon kan liggen op de laatste lettergreep of op
een andere lettergreep.
Klemtoon (2/2)
Onderstaande woorden zien er ongeveer hetzelfde uit,
maar de klemtoon ligt bij elk woord ergens anders:
kolibrie
politie
politiek
Klemtoon (2/2)
Onderstaande woorden zien er ongeveer hetzelfde uit,
maar de klemtoon ligt bij elk woord ergens anders:
kolibrie
politie
politiek
=>
=>
=>
kolibrie
politie
politiek.
Klemtoon (2/2)
Onderstaande woorden zien er ongeveer hetzelfde uit,
maar de klemtoon ligt bij elk woord ergens anders:
kolibrie
politie
politiek
=>
=>
=>
kolibrie
politie
politiek.
Sofie is mijn vrouw niet!
Sofie is mijn vrouw niet!
Klemtoon (2/2)
Onderstaande woorden zien er ongeveer hetzelfde uit,
maar de klemtoon ligt bij elk woord ergens anders:
kolibrie
politie
politiek
=>
=>
=>
kolibrie
politie
politiek.
Sofie is mijn vrouw niet! (...maar Linda!)
Sofie is mijn vrouw niet! (...maar mijn zus!)
Klankverandering (1/2)
Elk woord heeft zijn eigen klank. In het Nederlands
moet deze klank altijd hetzelfde blijven.
Doordat we in de taal veel woorden met elkaar
combineren en klanken opeens naast elkaar komen te
staan, gaan deze klanken wel eens verloren.
Daarom zijn de lettertekens bedacht, om op die manier
de oorspronkelijke klank weer terug te brengen in het
woord.
Klankverandering (2/2)
menu / minuut
taxi / politie
examen / eregast
orgaan / ovenmaaltijd
injectie / identiteit
Wat je eerst moet weten
Einde DEEL I
Inleiding en probleemanalyse
DEEL II
Wat zijn lettertekens?
Lettertekens zijn tekens die je toevoegt aan letters,
of tekens die je tussen lettergrepen of woorden zet.
Waarom lettertekens?
Bij woorden zonder lettertekens is de kans groot dat
er schrijf-, klank- of uitspraakproblemen ontstaan.
Lettertekens gebruik je om er zeker van te zijn dat je
een woord of woordgroep correct schrijft en
uitspreekt.
De lettertekens
Het koppelteken
-
Het vervangingsstreepje
-
Het afbreekteken
-
Het trema
ë, ï, ü, ö
De apostrof
‘
Enkele voorbeelden
vwodiploma
binnen en buitendeur
politieinlichtingen
video archief
klein kind
stage verslag
fantasie
porie
geinteresseerd
A4-tje
oma’tje
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
vwo-diploma
binnen- en buitendeur
politie-inlichtingen
videoarchief
kleinkind
stageverslag
fantasieën
poriën
geïnteresseerd
A4’tje
omaatje
Welke problemen zijn er?
1. Klinkerbotsing
2. Betekenisverschil
3. Onmogelijke uitspraak
1. Klinkerbotsing (1/3)
Er is sprake van klinkerbotsing als in een
samenstelling twee klinkers (a, e, i, o, u) een onbedoelde klank vormen:
autoongeluk
naapen
zeeeend
=>
=>
=>
auto-ongeluk
na-apen
zee-eend
1. Klinkerbotsing (2/3)
Alleen combinaties die van origine Nederlands zijn,
botsen. Veelvoorkomende klanken zijn:
a-a
e-e
o-o
u-u
e-i
i-e
e-u
u-i
a-u
o-u
o-e
1. Klinkerbotsing (3/3)
De combinaties die wij van het Engels, Duits, Frans of
Latijn hebben overgenomen, botsen niet:
ae
ao
ea
eo
iu
oa
ua
ue
videoactie, televisieomroep, bakkerijingrediënt
2. Betekenisverschil
klein kind / kleinkind
hoge school / hogeschool
te goed / tegoed
te kort / tekort
ten slotte / tenslotte
3. Onmogelijke uitspraak
vmboleerling
LLBdocent
vakantieidee
geleieter
galaavond
havodiploma
essentiele
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
3. Onmogelijke uitspraak
vmboleerling
LLBdocent
vakantieidee
geleieter
galaavond
havodiploma
essentiele
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
vmbo-leerling
LLB-docent
vakantie-idee
gelei-eter
gala-avond
havodiploma
essentiële
3. Onmogelijke uitspraak
vmboleerling
LLBdocent
vakantieidee
geleieter
galaavond
havodiploma
essentiele
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
vmbo-leerling
LLB-docent
vakantie-idee
gelei-eter
gala-avond
havodiploma
essentiële
Inleiding en probleemanalyse
Einde DEEL II
Uitleg lettertekens
DEEL III
De lettertekens
Het koppelteken
-
Het vervangingsstreepje
-
Het afbreekteken
-
Het trema
ë, ï, ü, ö
De apostrof
‘
-
Het koppelteken (1/5)
Het koppelteken mag je alleen gebruiken bij problemen
in samenstellingen:
- klinkerbotsing
- combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
- woordgroepen
- combinaties met voorvoegsels.
-
Het koppelteken (2/5)
Klinkerbotsing
autoonderdeel
vakantieidee
Vivaabonnement
accuinformatie
stageervaring
=>
=>
=>
=>
=>
-
Het koppelteken (2/5)
Klinkerbotsing
autoonderdeel
vakantieidee
Vivaabonnement
accuinformatie
stageervaring
=>
=>
=>
=>
=>
auto-onderdeel
-
Het koppelteken (2/5)
Klinkerbotsing
autoonderdeel
vakantieidee
Vivaabonnement
accuinformatie
stageervaring
=>
=>
=>
=>
=>
auto-onderdeel
vakantie-idee
-
Het koppelteken (2/5)
Klinkerbotsing
autoonderdeel
vakantieidee
Vivaabonnement
accuinformatie
stageervaring
=>
=>
=>
=>
=>
auto-onderdeel
vakantie-idee
Viva-abonnement
-
Het koppelteken (2/5)
Klinkerbotsing
autoonderdeel
vakantieidee
Vivaabonnement
accuinformatie
stageervaring
=>
=>
=>
=>
=>
auto-onderdeel
vakantie-idee
Viva-abonnement
accu-informatie
-
Het koppelteken (2/5)
Klinkerbotsing
autoonderdeel
vakantieidee
Vivaabonnement
accuinformatie
stageervaring
=>
=>
=>
=>
=>
auto-onderdeel
vakantie-idee
Viva-abonnement
accu-informatie
stage-ervaring
-
Het koppelteken (3/5)
Combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
NSpersoneel
LLBdocent
vmborapport
NCRVprogramma
aidspatiënt
=>
=>
=>
=>
=>
-
Het koppelteken (3/5)
Combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
NSpersoneel
LLBdocent
vmborapport
NCRVprogramma
aidspatiënt
=>
=>
=>
=>
=>
NS-personeel
-
Het koppelteken (3/5)
Combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
NSpersoneel
LLBdocent
vmborapport
NCRVprogramma
aidspatiënt
=>
=>
=>
=>
=>
NS-personeel
LLB-docent
-
Het koppelteken (3/5)
Combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
NSpersoneel
LLBdocent
vmborapport
NCRVprogramma
aidspatiënt
=>
=>
=>
=>
=>
NS-personeel
LLB-docent
vmbo-rapport
-
Het koppelteken (3/5)
Combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
NSpersoneel
LLBdocent
vmborapport
NCRVprogramma
aidspatiënt
=>
=>
=>
=>
=>
NS-personeel
LLB-docent
vmbo-rapport
NCRV-programma
-
Het koppelteken (3/5)
Combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
NSpersoneel
LLBdocent
vmborapport
NCRVprogramma
aidspatiënt
=>
=>
=>
=>
=>
NS-personeel
LLB-docent
vmbo-rapport
NCRV-programma
aidspatiënt
-
Het koppelteken (3/5)
Combinaties met afkortingen die je als letters uitspreekt
NSpersoneel
LLBdocent
vmborapport
NCRVprogramma
aidspatiënt
=>
=>
=>
=>
=>
NS-personeel
LLB-docent
vmbo-rapport
NCRV-programma
aidspatiënt
-
Het koppelteken (4/5)
Woordgroepen
kantenklaarmaaltijd
=>
huisaanhuisblad
=>
kophalsrompboerderij =>
-
Het koppelteken (4/5)
Woordgroepen
kantenklaarmaaltijd
=>
huisaanhuisblad
=>
kophalsrompboerderij =>
kant-en-klaarmaaltijd
-
Het koppelteken (4/5)
Woordgroepen
kantenklaarmaaltijd
=>
huisaanhuisblad
=>
kophalsrompboerderij =>
kant-en-klaarmaaltijd
huis-aan-huisblad
-
Het koppelteken (4/5)
Woordgroepen
kantenklaarmaaltijd
=>
huisaanhuisblad
=>
kophalsrompboerderij =>
kant-en-klaarmaaltijd
huis-aan-huisblad
kop-hals-rompboerderij
-
Het koppelteken (5/5)
Combinaties met voorvoegsels
exvriendin
nietroker
oudcollega
=>
=>
=>
-
Het koppelteken (5/5)
Combinaties met voorvoegsels
exvriendin
nietroker
oudcollega
=>
=>
=>
ex-vriendin
-
Het koppelteken (5/5)
Combinaties met voorvoegsels
exvriendin
nietroker
oudcollega
=>
=>
=>
ex-vriendin
niet-roker
-
Het koppelteken (5/5)
Combinaties met voorvoegsels
exvriendin
nietroker
oudcollega
=>
=>
=>
ex-vriendin
niet-roker
oud-collega
-
Het vervangingsstreepje (1/2)
Het vervangingsstreepje vervangt het woord dat je
weglaat:
in- en uitgang
binnen- en buitenkant
in voor- en tegenspoed
douche-, garage- en keukenraam
(gang)
(kant)
(spoed)
(raam)
-
Het vervangingsstreepje (2/2)
Veelvoorkomende fouten:
in -en uitgang
binnen en- buitenkant
in voor en -tegenspoed
douche, -garage -en keukenraam
-
Het afbreekteken
Het afbreekteken mag je gebruiken als de regel waarop
je schrijft vol is. Breek altijd af tussen twee lettergrepen:
-
Het afbreekteken
Het afbreekteken mag je gebruiken als de regel waarop
je schrijft vol is. Breek altijd af tussen twee lettergrepen:
Het moet toch kunnen?
Ik houd van paprikasoep.
¨
Het trema (1/2)
Het trema gebruik je als er klankverandering binnen een
woord optreedt. Je zet het trema op de letter waar de
klank verandert:
geemotioneerd
commerciele
geupdatet
egoisme
reele / reeel
=>
=>
=>
=>
=>
¨
Het trema (1/2)
Het trema gebruik je als er klankverandering binnen een
woord optreedt. Je zet het trema op de letter waar de
klank verandert:
geemotioneerd
commerciele
geupdatet
egoisme
reele / reeel
=>
=>
=>
=>
=>
geëmotioneerd
¨
Het trema (1/2)
Het trema gebruik je als er klankverandering binnen een
woord optreedt. Je zet het trema op de letter waar de
klank verandert:
geemotioneerd
commerciele
geupdatet
egoisme
reele / reeel
=>
=>
=>
=>
=>
geëmotioneerd
commerciële
¨
Het trema (1/2)
Het trema gebruik je als er klankverandering binnen een
woord optreedt. Je zet het trema op de letter waar de
klank verandert:
geemotioneerd
commerciele
geupdatet
egoisme
reele / reeel
=>
=>
=>
=>
=>
geëmotioneerd
commerciële
geüpdatet
¨
Het trema (1/2)
Het trema gebruik je als er klankverandering binnen een
woord optreedt. Je zet het trema op de letter waar de
klank verandert:
geemotioneerd
commerciele
geupdatet
egoisme
reele / reeel
=>
=>
=>
=>
=>
geëmotioneerd
commerciële
geüpdatet
egoïsme
¨
Het trema (1/2)
Het trema gebruik je als er klankverandering binnen een
woord optreedt. Je zet het trema op de letter waar de
klank verandert:
geemotioneerd
commerciele
geupdatet
egoisme
reele / reeel
=>
=>
=>
=>
=>
geëmotioneerd
commerciële
geüpdatet
egoïsme
reële / reëel.
¨
Het trema (2/2)
Er komt ook klankverandering voor bij meervouden. Let
op de klemtoon!
idee
fantasie
porie
kolonie
=>
=>
=>
=>
¨
Het trema (2/2)
Er komt ook klankverandering voor bij meervouden. Let
op de klemtoon!
idee
fantasie
porie
kolonie
=>
=>
=>
=>
ideeën
fantasieën
¨
Het trema (2/2)
Er komt ook klankverandering voor bij meervouden. Let
op de klemtoon!
idee
fantasie
porie
kolonie
=>
=>
=>
=>
ideeën
fantasieën
poriën
koloniën
Koppelteken en trema vergeleken
Koppelteken (-)
Bij samenstellingen en woordgroepen.
Bij klinkerbotsing en niet uit te spreken woorden.
Trema (¨)
Bij niet-samenstellingen.
Bij klankverandering en meervoud.
'
De apostrof
De apostrof gebruik je in niet-samenstellingen bij bezit en
afkortingen.
Gebruik de apostrof bij klankverandering en bij
samenstellingen die afkortingen bevatten.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskias dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnixs camera is eindelijk gerepareerd.
Annas zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskias dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnixs camera is eindelijk gerepareerd.
Annas zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskias dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnixs camera is eindelijk gerepareerd.
Annas zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskias dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnixs camera is eindelijk gerepareerd.
Annas zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskia's dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnixs camera is eindelijk gerepareerd.
Annas zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskia's dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnixs camera is eindelijk gerepareerd.
Annas zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskia's dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnix' camera is eindelijk gerepareerd.
Annas zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskia's dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnix' camera is eindelijk gerepareerd.
Anna's zus houdt van zeilen.
Sergios idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij bezit
Pauls boek ligt op tafel.
Annes fiets is gesloten.
Robs auto ruikt nog lekker nieuw.
Saskia's dochter wordt elf jaar.
Liannes huis staat te koop.
Marnix' camera is eindelijk gerepareerd.
Anna's zus houdt van zeilen.
Sergio's idee spreekt velen aan.
'
De apostrof bij afkortingen
mbo'er
PSV'er
A4'tje
cd'tje
65+'er
sms'je
havoër
'
De apostrof bij afkortingen
mbo'er
PSV'er
A4'tje
cd'tje
65+'er
sms'je
havoër
'
De apostrof bij afkortingen
mbo'er
PSV'er
A4'tje
cd'tje
65+'er
sms'je
havoër
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
mbo-student
PSV-speler
A4-formaat
cd-speler
65+-kaart
sms-tegoed
havodiploma
Lastige woorden
na-apen / naäpen
AOW-er / AOW'er
sms-en / sms'en
dvd-tje / dvd'tje
65+-er / 65+'er
toeeigenen / toe-eigenen / toeëigenen
e-mailadres / e-mail-adres / e-mail adres
lila-achtig / lilaächtig
Lastige woorden
na-apen / naäpen
AOW-er / AOW'er
sms-en / sms'en
dvd-tje / dvd'tje
65+-er / 65+'er
toeeigenen / toe-eigenen / toeëigenen
e-mailadres / e-mail-adres / e-mail adres
lila-achtig / lilaächtig
Codes trema, grave, aigu
ë = Alt + 0235
ï = Alt + 0239
ö = Alt + 0246
ü = Alt + 0252
è = Alt + 0232
é = Alt + 0233
à = Alt + 0224
á = Alt + 0225
EINDE
Download
Random flashcards
mij droom land

4 Cards Lisandro Kurasaki DLuffy

Create flashcards