prostaatcarcinoom - Dr. Breugelmans Urologie

advertisement
RZ Heilig Hart Leuven
Naamsestraat 105
3000 Leuven
Dienst Urologie
Informatie voor patiënten
PROSTAATCARCINOOM
UROLOGIE
Prostaatcarcinoom
Geachte heer,
De uroloog of de prostaatverpleegkundige heeft u deze brochure meegegeven. Zo kunt u thuis
rustig nalezen wat hij u heeft verteld. De tekst in deze brochure geeft u algemene
achtergrondinformatie. Uw eigen unieke situatie bespreekt u met de huisarts of de uroloog.
Eerst vindt u een overzicht van de mogelijke prostaatklachten. Hoe die klachten precies
ontstaan, kunt u zien op de bijbehorende tekeningen.
Ook is uitgelegd wat de prostaat precies doet en waar deze klier in het lichaam ligt.
Om te bepalen wat er precies met u aan de hand is, zullen er onderzoeken worden verricht. Er
zijn verschillende onderzoeken mogelijk en wellicht worden sommige onderzoeken, die de
huisarts al in een eerder stadium heeft verricht, herhaald (bijvoorbeeld het rectaal toucher).
Alle onderzoeken zijn voor u beschreven maar hoeven niet allemaal op u van toepassing te
zijn. De uroloog zal aangeven welke onderzoeken voor u nodig zijn.
Er is een reeks van mogelijkheden om verschillende prostaataandoeningen te behandelen. In
deze brochure staan de meeste mogelijkheden beschreven.
De prostaat
Iedere man heeft een prostaat. Vroeg of laat kan deze aanleiding geven tot klachten. De
prostaat is een klier, die niet groter hoort te zijn dan een tamme kastanje en bij een volwassen
man ongeveer 20 gram weegt. Deze klier bestaat uit drie zones, die zich rondom de plasbuis
(urethra) en onder aan de ingang van de urineblaas bevinden.
2
De plasbuis loopt van de blaas tot aan het uiteinde van de penis. Op de tekening ziet u dat de
plasbuis (urethra) door de prostaat loopt. Bij de ouder wordende man wordt de prostaat groter
onder invloed van hormonale veranderingen. Als gevolg hiervan wordt het ledigen van de
blaas bemoeilijkt doordat de weerstand van de blaashals en/of prostaat toeneemt. U merkt dit
doordat urineren moeilijker gaat, met één of meer van de volgende klachten:
- Urinestraal is minder krachtig en wordt soms onderbroken.
- Niet goed kunnen beginnen met plassen.
- Meer aandrang en steeds weer moeten plassen.
- Vaker moeten plassen en weinig urine per plasbeurt.
- Nadruppelen en ongewenst urineverlies.
- Nachtelijk plassen.
- Een branderig gevoel hebben bij het plassen.
- Het gevoel hebben dat de blaas niet leeg komt.
Functie
Klieren zijn organen die vocht uitscheiden. De prostaat produceert een vloeistof die, bij
zaadlozing, samen met de zaadcellen naar buiten komt (sperma). De prostaat is dus van
belang voor de vruchtbaarheid en niet voor de seksuele activiteit. Het prostaatvocht houdt de
zaadcellen in leven tijdens hun tocht naar de eicel. De zaadcellen worden geproduceerd in de
teelballen. Hormonen regelen de groei van de prostaat, de vorming van prostaatvocht en de
zaadcelproductie.
Afwijkingen
De hieronder beschreven aandoeningen van de prostaat kunnen plasklachten en/of pijn
veroorzaken. U moet niet denken dat u al deze aandoeningen heeft. Er zal eerst een onderzoek
plaatsvinden. Dan pas is bekend welke aandoening u hebt.
3
Prostatitis
Prostatitis is een ontsteking van de prostaat en kan op elke leeftijd voorkomen. Door de
ontsteking kan het prostaatweefsel zwellen, waardoor de plasbuis dichtgedrukt kan worden.
Plassen wordt dan moeilijker en soms ook pijnlijk. Er kan tevens sprake zijn van branderige
pijn in het gebied tussen de balzak en de anus. Zaadlozingen kunnen eveneens aanleiding
geven tot pijn in het onderlichaam en in de liezen. Het plassen kan ook branderig zijn, maar
dat hoeft niet. Om te weten welke bacterie de ontsteking veroorzaakt heeft, wordt een
spermakweek gemaakt. De uroloog kan een antibioticum voorschrijven. Dit is meestal een
kuur van meerdere weken die volledig afgemaakt moet worden. Soms is er pas na afloop van
de kuur resultaat merkbaar.
Prostaatpijn
Bij prostaatpijn (prostatodynie) kunt u pijn hebben in het gebied tussen de balzak en
endeldarm die onder andere naar de liezen of de geslachtsorganen uitstraalt (zie illustratie).
Het kan een brandende, trekkende of bijtende pijn zijn. Soms treden er plasproblemen op.
Deze klachten zijn niet continu aanwezig, maar vertonen vaak een golvend verloop. U beleeft
ook perioden waarin u geen klachten heeft. De pijn komt vooral voor bij koude, spanningen,
nervositeit, alcoholgebruik, scherp gekruid eten en langdurig zitten.
Bij prostaatpijn is de prostaat niet door een bacterie ontstoken geraakt, maar slechts
geïrriteerd en soms gezwollen. Mannen tussen 35 en 50 jaar hebben hier vaker last van dan
ouderen of jongeren, maar de aandoening komt op alle leeftijden voor.
Prostaatpijn is medisch gezien geen ernstige aandoening. Het is niet de voorloper van
prostaatkanker. Het kan absoluut geen kwaad, maar lastig is het wel. Vaak kunt u
gemakkelijker met de klachten omgaan als u samen met de uroloog hebt besproken in welke
situatie de klachten kunnen ontstaan. Hierbij kunt u denken aan weerstandsvermindering,
stress, enz. Soms kunnen geneesmiddelen, warme baden en rust de klachten verminderen.
4
Prostaatvergroting
De prostaat is klein bij jonge volwassenen en kan langzaam aan groter worden tijdens het
ouder worden. Vanaf het vijftigste levensjaar kan de prostaat zo groot zijn dat er geleidelijk
klachten gaan ontstaan met de lediging van de blaas. De groei van de prostaat is individueel
bepaald. Bij vele mannen neemt het volume van de prostaat toe. Bij sommigen neemt ook de
spanning of druk in de prostaat toe. Niet iedere man krijgt klachten. De oorzaak van de
prostaatgroei hangt samen met het vorderen van de leeftijd en hormonale veranderingen. De
prostaat groeit zowel naar buiten als naar binnen en sluit daardoor nauwer om de plasbuis
heen. Wanneer dan de plasbuis nauwer wordt, kunnen plasklachten ontstaan. De blaasspier
moet harder werken om de urine door de vernauwde plasbuis naar buiten te persen. Door deze
extra inspanning wordt de blaaswand zwakker en raakt soms uitgerekt. Na verloop van tijd
slaagt de blaas er niet meer in alle urine naar buiten te drijven, zodat er urine achterblijft
(residu). Zonder behandeling kunnen hierdoor later blaasontsteking en problemen met de
nieren ontstaan. Op de tekening ziet u de gezonde prostaat vergeleken met de prostaat die
vergroot is (BPH).
normale prostaat
goedaardige
prostaatvergroting
5
Prostaatkanker
Een kwaadaardig gezwel ontstaat meestal dicht aan de rand van de prostaat en veel minder
vaak in het prostaatweefsel direct om de plasbuis heen. Een kwaadaardige aandoening van de
prostaat heet prostaatkanker of prostaatcarcinoom, die doorgaans langzaam groeit. Het gaat
om een vorm van kanker die op jonge leeftijd zelden voorkomt.
prostaatkanker
Samenvatting
Klachten met het plassen kunnen duiden op een ontsteking van de prostaat (prostatitis), op
prostaatpijn (prostatodynie), op prostaatvergroting of op prostaatkanker (prostaatcarcinoom).
Op oudere leeftijd komen prostaatproblemen veelvuldig voor. Men moet niet vergeten dat er
meer redenen zijn voor plasproblemen, zoals vernauwing in de plasbuis, blaasstenen, enz. Uw
uroloog zal onderzoeken wat bij u de oorzaak is.
Wat is kanker?
Ons lichaam bestaat uit miljarden cellen. Cellen delen zich. Zij maken kopieën van zichzelf.
Zo groeien kinderen. Ook bij volgroeide mensen, volwassenen, delen cellen zich. Dit is nodig,
omdat cellen afsterven. Al het weefsel vernieuwt zich. Zo kunnen we genezen van wonden en
blijven we gezond. Maar soms slaat de deling op hol. Dan ontstaat een gezwel. Gezwellen die
zich niet kunnen uitzaaien naar ander weefsel, noemen we goedaardig. Soms zitten ze in de
weg en veroorzaken ze pijn. Dan worden ze weggehaald. Gezwellen die ander weefsel kunnen
"binnendringen", noemen we kwaadaardige gezwellen of kanker. Kanker kan uitzaaien. We
spreken dan van een metastase. Prostaatkanker kan uitzaaien via het lymfevocht of het bloed
naar bijvoorbeeld lymfeklieren, botten en longen.
6
Praten over prostaatproblemen
Of het gaat om een ontsteking, prostaatpijn, een prostaatvergroting of een kwaadaardige
aandoening: het is helaas nog steeds zo dat veel mannen er niet gemakkelijk over praten. De
prostaat zit nog een beetje in de taboesfeer. Daardoor doen allerlei onjuiste verhalen de ronde.
Gelooft u die niet te snel! Zulke verhalen zijn gebaseerd op één enkel geval. Uw uroloog heeft
vele honderden patiënten behandeld. De onderzoeken en behandelingen die hij u voorstelt zijn
afgestemd op uw persoonlijke situatie. Het is van belang dat u vrijuit praat over uw klachten
en de behandeling. Dat is beter dan er maar mee rond te blijven lopen. Prostaatklachten
komen heel veel voor. Gelukkig vormen de meeste prostaatafwijkingen geen bedreiging voor
het leven. De klachten zijn dikwijls zeer hinderlijk en soms ook gênant. Het komt nog wel
eens voor dat een patiënt naar de huisarts of de specialist gaat met vragen over zijn prostaat,
terwijl er eigenlijk alleen maar angst bestaat voor prostaatkanker. Daarnaast komt het bij
sommige mannen voor dat er langzaam problemen zijn ontstaan met het krijgen en
onderhouden van een erectie. Uw uroloog kent al deze problemen. Probeer daar met hem zo
open mogelijk over te praten. Wat de seksualiteit betreft: zenuwen en bloedvaten die zorgen
voor de erectie lopen vlak langs de prostaat. Het is niet altijd mogelijk deze te sparen tijdens
de behandeling. Dit is afhankelijk van de mate waarin de prostaatkanker is uitgebreid. Het kan
meer dan een half jaar duren voordat duidelijk is of de zenuwen gespaard zijn en of de
erectiestoornis definitief is.
Onderzoeken
Rectaal onderzoek
Bij het algemeen lichamelijk onderzoek wordt altijd een rectaal toucher gedaan. Een
gehandschoende, goed gladgemaakte vinger wordt via de sluitspier in de endeldarm van de
patiënt gebracht. Zo kan de grootte, de vorm, de stevigheid en het oppervlak van de prostaat
worden beoordeeld. Dit is een eenvoudig onderzoek en het duurt maar kort. Het voelen naar
de prostaat kan in verschillende houdingen worden gedaan en is in de regel niet pijnlijk. Het
kan wel een vervelend gevoel geven omdat de sluitspier van de endeldarm gepasseerd moet
worden.
Bloed- en urineonderzoek
Bloed wordt afgenomen voor beoordeling van de algemene gezondheidstoestand en vooral
van de nierfunctie. Tevens zal het bloed worden onderzocht op stoffen die kenmerkend zijn
voor prostaataandoeningen (PSA= Prostaat Specifiek Antigeen). Het PSA kan verhoogd zijn
bij prostaatontsteking, prostaatvergroting en prostaatkanker. De waarden van het PSA zijn
veelal ook leeftijdsafhankelijk (zie tabel). Met het ouder worden en het groeien van de
prostaat zal ook het PSA stijgen. Ook de urine wordt onderzocht. Soms wordt een
zaadonderzoek gedaan.
7
Gemiddelde PSA normaal waarden
40 – 49 jaar : PSA < 2,5 ng/ml
50 – 59 jaar : PSA < 3,5 ng/ml
60 – 69 jaar : PSA < 4,5 ng/ml
70 – 79 jaar : PSA < 6,5 ng/ml
80 – 89 jaar : PSA < 8,5 ng/ml
Straalmeting
Straalmeting wordt ook uroflowmetrie genoemd. De flowmeter is een instrument dat de
kracht van de urinestraal meet en de hoeveelheid urine die uitgeplast wordt. In het algemeen
zal uw uroloog vragen om bij het bezoek aan de polikliniek met een volle blaas te komen en
eerst in een flowmeter te plassen. De flowmeter staat in een daarvoor speciaal ingerichte
ruimte.
Urodynamisch-onderzoek
Dit is een onderzoek naar de druk en de functie van de blaas en de plasbuis. In sommige
gevallen berusten de plasklachten niet op een prostaat die vergroot is en in de weg zit, maar
op afwijkingen aan blaas of blaashals. De druk in de blaas en in de plasbuis wordt gemeten
door een heel dun drukkathetertje dat slechts in diameter 2 tot 3 mm dik is, in te brengen via
de plasbuis in de blaas. Via dit dunne kathetertje kan de blaas ook gevuld en leeggezogen
worden. Behalve de drukmeting kan tijdens dit onderzoek tegelijkertijd een straalmeting
worden uitgevoerd. Deze metingen geven uitsluitsel of de plasklachten worden veroorzaakt
door een plasbelemmering van de prostaat of door een abnormale functie van de blaas.
IVP
IVP staat voor Intra Veneuze Pyelografie. Soms is het nodig nadere informatie over de
urinewegen te verkrijgen door middel van IVP. Dit is een onderzoek waarbij een röntgenfoto
wordt gemaakt nadat contrastvloeistof in een ader in de arm is gespoten. De vloeistof wordt
snel naar de nieren getransporteerd en via de urinewegen uitgescheiden. Bij dit
röntgenonderzoek worden eventuele afwijkingen aan de urinewegen zichtbaar gemaakt. Het
onderzoek is niet pijnlijk. De ingespoten contrastvloeistof kan tijdelijk een bittere smaak en
een warm gevoel geven. De dag voor dit onderzoek krijgt u een laxeermiddel en mag u na
24.00 uur niets meer eten tot na het onderzoek. Als de darmen leeg zijn, zijn de urinewegen
beter te zien.
8
Echografie
Echografie is een onderzoek met behulp van geluidsgolven, waarbij een orgaan in beeld wordt
gebracht. Echografie kan zowel uitwendig via de buikwand, als inwendig via de endeldarm
worden gedaan. Bij uitwendige echografie kunnen via de buikwand de nieren en de blaas
zichtbaar worden gemaakt. Ook kan de uroloog vaststellen hoeveel urine er in de blaas
achterblijft na het plassen (residu). Bij inwendige echografie kunnen via de anus en de
endeldarm de grootte, de aard en de vorm van de prostaat worden bepaald. Dit gebeurt met
behulp van een vingerdik apparaat, dat via de anus pijnloos wordt ingebracht.
Cystoscopie
Een cystoscopie is een inwendig onderzoek om de doorgankelijkheid van de plasbuis, de
grootte van de prostaatkwabben en het aspect van het blaasslijmvlies te beoordelen. Een dun,
meestal buigzaam buisje, de cystoscoop, wordt door de plasbuis naar binnen gebracht. Vooraf
wordt in de plasbuis een glijmiddel gebracht dat ook het slijmvlies in de plasbuis verdooft.
Het instrument is voorzien van een kijker en verlichting, waardoor de uroloog, via de
plasbuis, naar de prostaat en de blaas kan kijken. Door de cystoscoop stroomt ook steriel
water naar binnen om de blaas te vullen, zodat de uroloog beter kan kijken. Na afloop van het
onderzoek kunt u last hebben van een loos aandranggevoel, dat na enkele uren vanzelf
verdwijnt.
Biopsie
Soms is het nodig om prostaatweefsel te onderzoeken. Dit gebeurt door middel van het nemen
van een aantal biopten onder geleide van een echografie. Bij een biopsie wordt een stukje
weefsel weggenomen met behulp van een dunne naald die via de endeldarm in de prostaat
wordt gestoken. De uroloog zal u ter preventie van infectie een antibioticum geven. Dit
antibioticum dient vóór de biopsie al te worden ingenomen. Het weefsel wordt onder de
microscoop beoordeeld. Dit onderzoek kan uitsluitsel geven of er wel of geen
prostaatkankercellen zijn. De uitslag van dit onderzoek is meestal pas na meerdere dagen
bekend. U kunt na de biopsie bloed verliezen bij de plas, bij de ontlasting of bij het sperma.
Een enkele keer kan koorts ontstaan boven de 38,5°C. In dat geval dient u contact op te
nemen met uw uroloog of meldt u zich aan in de spoedgevallendienst van het RZ Heilig Hart
Leuven (016/209.280).
Gradering
Als er na microscopisch onderzoek prostaatkankercellen in het biopsieweefsel worden
aangetroffen, zal ook de gradering – de mate van agressiviteit – van de prostaatcellen worden
bepaald. Men spreekt dan van de differentiatiegraad. Een goed gedifferentieerde
prostaattumor groeit bijvoorbeeld minder snel of agressief dan een matig of slecht
gedifferentieerde tumor.
9
Volgende onderzoeken worden alleen gedaan als er prostaatkanker wordt vermoed of is
vastgesteld.
Botscan
Een botscan is een foto van het skelet waarop eventuele uitzaaiingen in de botten zichtbaar
gemaakt kunnen worden. Dit onderzoek heet ook wel een isotopenscan. In uw arm wordt een
zwak radioactieve stof (isotoop) gespoten. De stof gaat op de plaats van de uitzaaiingen zitten.
De foto laat dankzij het isotoop de eventuele uitzaaiingen zien. Het duurt een paar uur voordat
de stof uw botten heeft bereikt, waarna de foto’s genomen kunnen worden. De hoeveelheid
straling van de radioactieve stof is verwaarloosbaar en onschadelijk.
U ondervindt hier geen nadelige gevolgen van, dus ook de mensen in uw omgeving niet.
CT-scan (computertomografie) van het bekken
Een computer-tomograaf is een apparaat waarmee men millimeter voor millimeter zeer
gedetailleerde foto’s van de organen en/of weefsels kan maken. Hierbij wordt gelijktijdig
gebruikgemaakt van röntgenstraling en een computer. Het apparaat heeft een opening waar de
patiënt, liggend op een beweegbare tafel, doorheen wordt geschoven. Terwijl de tafel telkens
een stukje doorschuift, wordt er een serie foto’s gemaakt. Voor het maken van goede foto’s
kan een contrastvloeistof nodig zijn. De contrastvloeistof moet op de dag zelf worden
ingenomen. Soms wordt ook nog tijdens het onderzoek contrastvloeistof toegediend. Dit
gebeurt via een bloedvat van een arm. Het middel kan een warm gevoel veroorzaken. Soms
wordt er een CT-scan van het bekken gemaakt als de uroloog vermoedt dat er uitzaaiingen
zijn in de lymfeklieren rondom de prostaat.
De periode van onderzoek is een moeilijke periode. Het kan enige tijd duren voordat alle
voor u noodzakelijke onderzoeken verricht zijn en er duidelijkheid bestaat over de
uitgebreidheid van de ziekte. Vaak zijn er vragen over het verloop van de ziekte. Er is de
onzekerheid en de spanning bij degene die de onderzoeken moet ondergaan en bij zijn
naasten.
Daarom kan het nuttig zijn contact op te nemen met de prostaatverpleegkundige. Hij zal
u graag informeren en bijstaan tijdens deze moeilijke periode.
10
Wat te doen bij prostaatkanker?
De uroloog heeft de beschikking over een groot aantal behandelmethoden. Bij kanker
(carcinoom) die beperkt is tot de prostaat is genezing mogelijk door operatie of bestraling. Als
het gaat om een vergevorderd carcinoom met uitzaaiingen kan de groei worden geremd door
middel van hormonale beïnvloeding, waardoor de klachten verminderen, zodat een actief en
aangenaam leven mogelijk blijft.
Afwachten
Als het prostaatcarcinoom bij toeval is ontdekt, bijvoorbeeld na een prostaatoperatie, en u
heeft verder geen klachten, dan kan rustig worden afgewacht. U dient wel regelmatig
(bijvoorbeeld om de zes maanden) gecontroleerd te worden door de uroloog. Hij zal een
bloedonderzoek doen (PSA) en een rectaal toucher (om de prostaat te onderzoeken). Hij kan
dit combineren met een echografie via de endeldarm (TRUS) en een botscan.
Opereren
Radicale prostatectomie
Een radicale operatie wordt uitgevoerd als het gezwel zich uitsluitend in de prostaat bevindt.
Bij deze operatie wordt de gehele prostaat met de zaadblaasjes verwijderd. Indien mogelijk
worden de zenuwen, die belangrijk zijn voor de erectie, gespaard. Voor of tijdens de operatie
worden soms eerst lymfeklieren in het bekken verwijderd en microscopisch onderzocht op
uitzaaiingen. Als er geen uitzaaiingen worden aangetroffen, wordt de radicale prostatectomie
uitgevoerd. Als onder de microscoop blijkt dat er uitzaaiingen zijn, ziet men van verdere
operatie af. De uroloog bespreekt met u dan andere behandelingsmogelijkheden.
Voor de operatie
Een radicale prostatectomie wordt onder algemene narcose uitgevoerd. U wordt de dag voor
de operatie opgenomen in het ziekenhuis. De uroloog en de anesthesist komen de avond voor
de operatie nog langs. Ook de prostaatverpleegkundige komt nog bij u langs om alles nog
eens te overlopen en uw vragen te beantwoorden. De dag voor de ingreep krijgt u een
laxeermiddel, zodat uw darmen leeg zijn, want vlak na de operatie zou persen de wonde
teveel belasten. Vanaf dit moment mag u niets meer eten. Drinken kan nog tot middernacht.
Voor u naar de operatiekamer gaat krijgt u een kalmerend middel. In de operatiekamer zorgt
de anesthesist voor de algemene verdoving. De ingreep duurt ongeveer een uur.
11
voor de radicale prostatectomie
Na de operatie
Na de operatie gaat u een korte tijd naar de ontwaakkamer. Als na controles van bloeddruk en
ademhaling alles in orde is gaat u voor één nachtje naar de midcare. U blijft dan nog één week
in het ziekenhuis. Gedurende acht dagen wordt de urine via een katheter afgevoerd. Dit is een
plastic slangetje dat via de plasbuis in de blaas is gebracht. De katheter is nodig om de
operatiewonde rust te geven en de eventuele bloedstolsels weg te spoelen. Een katheter kan
blaaskrampen geven waarvoor u medicijnen kunt krijgen. Voordat de katheter wordt
verwijderd, wordt er eerst een röntgenfoto van de blaas gemaakt om te kijken of de wonde in
de plasbuis hersteld is en of er nog lekkage is uit de nieuwe verbinding tussen de blaas en de
plasbuis (lektest).
na de radicale prostatectomie
12
De herstelperiode
Tijdens het herstel kunt u, zodra de uroloog daartoe zijn toestemming geeft, het beste veel
drinken. Door middel van een pijnpomp zal uw pijn weggenomen worden. Tijdelijke
problemen met plassen en bloed in de urine zijn geen reden tot zorgen. Het hoort bij de
genezing. Er is een heel kleine kans dat u voorgoed moeite heeft met het ophouden van de
urine. Met fysiotherapie van de bekkenbodem kan dit ongemak meestal verholpen of
verminderd worden. Deze bekkenbodemspieroefeningen worden u tijdens uw verblijf in het
ziekenhuis door een kinesiste aangeleerd.
Over de seksualiteit: zenuwen en bloedvaten die zorgen voor de erectie lopen vlak langs de
prostaat. Het is niet altijd mogelijk deze te sparen tijdens de ingreep. Dit is afhankelijk van de
mate waarin de prostaatkanker is uitgebreid. Het kan meer dan een half jaar duren voordat
duidelijk is of de zenuwen gespaard zijn of dat de erectiestoornis definitief is. Bespreek uw
zorgen met uw uroloog en de prostaatverpleegkundige.
Bestralen
Bestraling vernietigt kankercellen. Gezond weefsel eromheen wordt ook aangetast, maar dat
herstelt zich meestal. Het kan op twee manieren plaatsvinden: uitwendig en inwendig. In een
aantal gevallen wordt een hormonale therapie gegeven vóór het starten van de bestraling.
Nadien is er een zeer grote kans op impotentie.
Uitwendige bestraling
Uitwendige bestraling (megavolt bestraling) betekent dat radioactieve straling precies op de
kankercellen wordt gericht, zodat de gezonde cellen zo min mogelijk worden beschadigd. U
wordt 30 tot 35 keer bestraald onder een apparaat. Dit duurt telkens slechts enkele minuten. U
hoeft er niet voor te worden opgenomen. De bestralingskuur duurt een aantal weken en is
volledig pijnloos. Tijdens die behandeling kunnen er neveneffecten optreden zoals
vermoeidheid, irritatieve plasklachten, bloed bij het plassen, slijmerige en soms bloederige
diarree. Erectiestoornissen kunnen ook voorkomen.
Inwendige bestraling
Bij inwendige bestraling, ook wel brachytherapie genoemd, worden met naalden hele kleine
radioactieve zaadjes in de prostaat gebracht. Dit gebeurt via de huid tussen anus en balzak. De
ingreep vindt plaats onder algemene verdoving. U wordt hiervoor één nacht opgenomen. De
straling blijft beperkt tot het gezwel en vernietigt het kwaadaardige weefsel. De dag na het
inbrengen van de zaadjes mag u naar huis. Na een half jaar is de straling grotendeels
uitgewerkt. De radioactieve zaadjes blijven in de prostaat. Van de bestraling zelf voelt u niets.
13
inbrengen van radioactieve zaadjes
Hormonale beïnvloeding bij het voortgeschreden prostaatcarcinoom
Doordat prostaatkanker meestal pas laat klachten geeft, is bij een laattijdige diagnose de
kanker vaak niet meer tot de prostaat beperkt. De prostaatkanker heeft zich dan uitgebreid
naar bijvoorbeeld lymfeklieren en/of botten. Prostaatkanker groeit onder invloed van het
mannelijke hormoon (testosteron). Door dit hormoon uit te schakelen wordt de groei van
kankercellen afgeremd en kan de eventuele pijn worden verlicht. Uitschakeling van de
invloed van testosteron kan op verschillende manieren gebeuren. De behandeling kan bestaan
uit een operatie van de zaadballen (castratie), medicijnen die de aanmaak van testosteron
voorkomen (LHRH - analogen), medicijnen die de binding van testosteron met de
prostaatcellen voorkomen (anti-androgenen) of combinaties hiervan.
Opereren
In de zaadballen wordt het mannelijke geslachtshormoon testosteron gemaakt. De groei van
kankercellen is meestal afhankelijk van dit hormoon. Door een operatie wordt het
hormoonproducerende weefsel uit de zaadballen verwijderd. Deze ingreep heet een
subcapsulaire orchiëctomie. Door deze operatie wordt de testosteronproductie in de zaadbal
gestopt. Hierdoor kan de groei van het gezwel worden afgeremd en kan eventuele pijn worden
verminderd. De operatie is op zichzelf eenvoudig en gebeurt vaak onder verdoving met een
ruggenprik. Bij de operatie worden de zaadballen niet geheel weggehaald. Er is dan nagenoeg
ook niets van te zien.
14
Medicijnen
Er zijn medicijnen die de productie en/of werking van het mannelijke hormoon kunnen
blokkeren. Daardoor kan de groei van kankercellen worden geremd. Het kan dan gaan om
LHRH - analogen, anti-androgenen of een combinatie van beiden.
- LHRH - analogen beïnvloeden een klier in de hersenen: de hypofyse. De hypofyse
produceert hormonen, die de zaadballen aanzetten tot testosteronproduktie. Door LHRH analogen toe te dienen wordt de hormoonproductie in de hypofyse stilgelegd, waardoor de
zaadballen geen testosteron meer produceren. De LHRH - analogen worden als langwerkend
preparaat via onderhuidse injectie in de buikwand toegediend. De werkingsduur van het
medicijn is één tot drie maand.
- Anti-androgenen blokkeren de werking van testosteron uit zowel de zaadballen als de
bijnieren, waar ook enig testosteron wordt gemaakt. Anti-androgenen schermen als het ware
het weefsel af dat gevoelig is voor testosteron. Hierdoor kan testosteron zijn werking in de
prostaat niet meer uitoefenen.
- Combinatie-therapie:
Testosteron wordt gemaakt in de zaadballen en de bijnieren. Bij een orchiëctomie en bij de
behandeling met LHRH - analogen wordt alleen de testosteronproductie in de zaadballen
gestopt. Anti-androgenen blokkeren de werking van beide soorten testosteron. Daarom kan er
naast een orchiëctomie of behandeling met LHRH - analogen soms ook een anti-androgeen
worden voorgeschreven. Uw geslachtsdrift (libido) en potentie (erecties) kunnen afnemen als
gevolg van hormonale beïnvloeding. De behoefte aan genegenheid en aanraking blijven
natuurlijk hetzelfde. Als er geen testosteronproductie meer is kunt u soms last krijgen van
warmteopwellingen en borstontwikkeling met soms zeer gevoelige tepels. Bij een
warmteopwelling (“vapeur”) krijgt u het gedurende enkele minuten warm en soms ontstaan er
rode plekken in uw gezicht en hals. Dit is volstrekt ongevaarlijk maar wel hinderlijk. Vaak is
deze klacht met medicijnen te verhelpen.
Het leven met prostaatkanker
U ziet dat de uroloog de beschikking heeft over een groot aantal behandelingsmethoden.
Helaas is genezing niet altijd mogelijk. Wel kan de groei worden afgeremd en de klachten
worden verminderd zodat een actief en aangenaam leven mogelijk blijft. Over het verdere
beloop van uw ziekte zal de uroloog u steeds informeren.
15
Praktische tips met betrekking tot medicijnen
Het is heel belangrijk dat u medicijnen slikt volgens de aanwijzingen van uw uroloog.
Medicijnen werken alleen als u ze trouw inneemt. Als er iets onduidelijk is, vraag het dan na
bij uw uroloog. Hieronder volgen enkele praktische aanwijzingen met betrekking tot
medicijnen:
* Bewaar medicijnen op een vaste plaats, liefst ergens waar u ze niet vergeet.
Hou de medicijnen wel buiten het bereik van kinderen.
* Neem medicijnen op een vast tijdstip in bijvoorbeeld tijdens het eten.
* Medicijnen die u niet meer gebruikt, moet u nooit weggooien maar altijd
inleveren bij uw apotheek.
* Als u vragen heeft over medicijnen, raadpleeg dan de uroloog die ze heeft
voorgeschreven of vraag raad aan uw apotheker.
Adviezen met betrekking tot plasklachten
* Drink voldoende, maar drink niet te veel tegelijk.
* Leeg de blaas op tijd: bijvoorbeeld elke drie uur.
* Vermijd zoveel mogelijk alcoholhoudende dranken, koffie, overvloedige
maaltijden en kruiden.
* Vermijd zoveel mogelijk psychische stress en koude.
* Zorg voor een regelmatige stoelgang.
* Zorg voor regelmatige lichaamsbeweging.
16
Misverstanden en fabeltjes
° Het is niet waar dat een prostaatvergroting of een prostaatcarcinoom veroorzaakt kan
worden door masturberen of door een andere seksuele activiteit.
° Kanker is niet besmettelijk, ook prostaatkanker niet. U kunt precies zo intiem omgaan
met uw omgeving als u gewend was. Kanker is geen infectieziekte.
° Het is niet waar dat een operatieve ingreep, waarbij de prostaat wordt weggehaald,
altijd tot erectiestoornissen leidt.
° Het is niet waar dat een operatieve ingreep, waarbij de prostaat wordt weggehaald,
altijd leidt tot incontinentie (ongewild urineverlies). Soms is dit een onvermijdelijk
gevolg van een operatie, maar dan gaat het om een uitzondering.
° Het is niet waar dat prostaatkanker vaker voorkomt na voorafgaande sterilisatie
(vasectomie).
Voeding en prostaatkanker
Er zijn in toenemende mate aanwijzingen dat voeding een rol speelt bij prostaatkanker. Over
het algemeen kan een gezonde voeding, naast een gezonde levenswijze de kans op het krijgen
van kanker verminderen. Een gezonde levenswijze betekent: niet roken, geen overmatig
alcoholgebruik, geen drugs, voldoende lichaamsbeweging, een goed lichaamsgewicht en het
vermijden van spanningen. Een gezonde voeding betekent: dagelijks voldoende groenten en
fruit, voldoende graanproducten met voedingsvezels, beperking van dierlijke verzadigde
vetten, beperking van vlees en in plaats hiervan vis, gevogelte of peulvruchten. Officieel
wordt 200 gram gevarieerde groenten en twee stuks fruit per dag geadviseerd. Hoewel nog
niet wetenschappelijk bewezen, zijn er voorlopige gegevens gepubliceerd, die trachten
aannemelijk te maken dat bepaalde voedingsgewoonten het optreden of het verloop van een
prostaatcarcinoom positief kunnen beïnvloeden. Enerzijds zouden zij de kans op het krijgen
van prostaatkanker kunnen verminderen. Anderzijds zouden zij bij patiënten die al
prostaatkanker hebben, het genezingsproces kunnen verbeteren. Zeker is het dat een gezonde
voeding bijdraagt aan een algemeen welbevinden en een positieve levensinstelling.
Vragen?
Als u vragen heeft over uw ziekte en de behandeling ervan, doet u er goed aan deze met uw
huisarts en/of uw uroloog te bespreken. Hij/zij zal u informeren en hij/zij zal zoeken naar een
gepaste oplossing voor uw problemen. De dienst Urologie is te bereiken op telefoonnummer
016/209.810.
17
Tot slot
Deze brochure bevat een algemene voorlichting en is bedoeld als extra informatie naast het
gesprek met uw huisarts of uw behandelende uroloog. Bijzondere omstandigheden kunnen tot
wijzigingen aanleiding geven. Dit zal altijd door uw arts aan u kenbaar gemaakt worden.
Ook voor uw naasten kan het belangrijk zijn deze brochure te lezen. Het is misschien
gemakkelijker praten als zij meer over uw ziekte weten.
Hebt u na het lezen van deze brochure nog vragen dan kunt u steeds uw huisarts of uw
uroloog contacteren.
Dr. Breugelmans
Dr. Winnepenninckx
18
Download
Random flashcards
fff

2 Cards Rick Jimenez

Rekenen

3 Cards Patricia van Oirschot

Test

2 Cards oauth2_google_0682e24b-4e3a-44be-9bca-59ad7a2e66a4

Create flashcards