3. Voortgang met de landspecifieke aanbevelingen

advertisement
EUROPESE
COMMISSIE
Brussel, 22.2.2017
COM(2017) 90 final
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, DE EUROPESE CENTRALE BANK EN DE EUROGROEP
Europees semester 2017: beoordeling van structurele hervormingen, preventie en
correctie van macro-economische onevenwichtigheden, en resultaten van diepgaande
evaluaties ingevolge Verordening (EU) nr. 1176/2011
{SWD(2017) 67 final - SWD(2017) 93 final}
NL
NL
1.
INLEIDING
In Europa zet het herstel na de economische crisis gestaag door en schraagt het de
positieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De prioriteiten uit de jaarlijkse
groeianalyse 20171 worden nu door de lidstaten naar concrete maatregelen vertaald. Het
herstel is het resultaat van een accommoderend monetair beleid, een begrotingskoers die al
met al goeddeels neutraal is, groeibevorderende begrotingsaanpassingen en de impact van
structurele hervormingen. Deze ontwikkeling wordt geschraagd door een sterker vertrouwen
van bedrijven en consumenten in de economische vooruitzichten. De middelen verstrekt door
de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF) en de projecten die worden uitgerold in
het kader van het Investeringsplan voor Europa helpen particuliere en publieke investeringen
aan te trekken. De werkgelegenheid neemt in bijna alle lidstaten toe, de werkloosheid daalt en
de werkloosheidspercentages voor langdurig werklozen en jongeren lopen geleidelijk terug.
Toch blijven hoge werkloosheid, armoede en ongelijkheid in sommige landen grote punten
van zorg en moet de sociaaleconomische convergentie in de hele EU nog opnieuw volop op
gang komen. De productiviteitsgroei is toegenomen, maar verschilt aanzienlijk van lidstaat tot
lidstaat en blijft al met al laag. Om het herstel veilig te stellen, moeten alle
beleidsinstrumenten - monetair, budgettair en structureel - worden ingezet om groei,
investeringen en financiële stabiliteit te versterken.
Het is nu aan de lidstaten om door te pakken met investeringen, structurele
hervormingen en overheidsfinanciën, en tegelijk de groei te versnellen en te bestendigen.
Met het monetaire beleid alleen kunnen de vraag of de investeringen niet worden opgekrikt.
Het begrotingsbeleid blijft een onmisbare rol spelen, zowel in de lidstaten die over
begrotingsmarge beschikken als in lidstaten waar aanpassingen nodig zijn. Daarbij moet
worden ingezet op beleid om het groeipotentieel op middellange termijn te verbeteren. Bij
structurele hervormingen moet de klemtoon liggen op het creëren van de juiste
randvoorwaarden voor investeringen, op het versterken van de arbeidsparticipatie en op het
verzekeren van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Hervormingen dienen ook te
zorgen voor een beter ondernemingsklimaat, het stimuleren van innovatie en het versterken
van de dynamiek op product- en dienstenmarkten. Tegelijk moet er ook een antwoord komen
op diverse vormen van ongelijkheid, door onder meer investeringen in kennis en
vaardigheden aan te moedigen, door de matching op de arbeidsmarkten te verbeteren en door
het belastingstelsel en de sociale bescherming te moderniseren.
In deze mededeling wordt een overzicht gegeven van de vooruitgang die is geboekt bij
het doorvoeren van hervormingen en het aanpakken van de onevenwichtigheden in de
economieën van de lidstaten. Een diepgaande analyse van de vooruitgang die voor iedere
lidstaat (behalve Griekenland2) is geboekt bij het aanpakken van de uitdagingen die in de
landspecifieke aanbevelingen in 2016 werden genoemd, is te vinden in het landverslag dat de
diensten van de Europese Commissie voor het desbetreffende land bekendmaken. Voor
1
COM(2016) 725. Voor een overzicht van de prioriteiten op EU-niveau, zie ook het Werkprogramma van de
Commissie voor 2017 (COM(2016) 710) en de gezamenlijke verklaring van 13 december 2016 over de
wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2017.
2
Om overlapping met hervormingsmaatregelen uit het macro-economische aanpassingsprogramma te
vermijden en met het oog op consistentie met de benadering die de voorgaande jaren is gehanteerd, heeft de
Commissie in het kader van het Europees semester geen bijkomende aanbevelingen aan Griekenland
geformuleerd.
2
dertien lidstaten die in het waarschuwingsmechanismeverslag 20173 zijn genoemd, wordt in
het betrokken landverslag ook een diepgaande analyse gemaakt in het kader van de procedure
voor macro-economische onevenwichtigheden.
De landverslagen geven een beeld op langere termijn van de vooruitgang die is geboekt
en van de uitdagingen die zich aandienen. Terwijl het Europees semester volgens een
jaarcyclus verloopt, worden de hervormingsprioriteiten in de lidstaten vaak vastgelegd bij het
aantreden van een nieuw kabinet en kan de uitvoering van ingrijpende structurele
hervormingen jaren in beslag nemen. Om dit element beter in de analyse tot uiting te brengen,
wordt in de landverslagen voor het eerst een beoordeling op langere termijn gemaakt van de
stand van uitvoering van de landspecifieke aanbevelingen.
Bij de analyse wordt ook ingegaan op de begrotingssituatie van de lidstaten. Deze
analyse is gebaseerd op de jongste economische prognoses van de Commissie4 en bouwt voort
op de adviezen van de Commissie over de ontwerp-begrotingsplannen 2017 voor de lidstaten
van de eurozone5.
De Commissie heeft stappen gezet om het draagvlak voor de hervormingsagenda te
versterken. De afgelopen paar jaar heeft zij de landspecifieke aanbevelingen gestroomlijnd.
In deze cyclus van het Europees semester heeft de Commissie de dialoog met de lidstaten op
technisch en politiek niveau versterkt, met name door bezoeken op hoog niveau van
vicevoorzitters en leden van de Commissie. Ook zijn de lidstaten vóór publicatie
geconsulteerd over het analytische aspect van de landverslagen en hebben ze de kans
gekregen om de gepresenteerde gegevens en feiten op hun juistheid te controleren. De
standpunten die worden geformuleerd, blijven echter die van de diensten van de Commissie.
Het Europees semester is een exercitie die veel méér is dan een individuele beoordeling
van de prestaties van elke lidstaat. Het is ook een instrument dat voor meer
beleidscoördinatie binnen de lidstaten helpt te zorgen, door de nationale parlementen bij deze
exercitie te betrekken en een grotere rol te geven aan de sociale partners. De desbetreffende
landverslagen noemen ook mogelijke risico's voor overloopeffecten in lidstaten van de
eurozone indien geen beleidsmaatregelen worden genomen. In de landspecifieke
aanbevelingen die de Commissie in mei 2017 wil voorstellen, zullen ook de aanbevelingen
voor de eurozone worden meegenomen6.
2.
DE ECONOMISCHE EN SOCIALE CONTEXT
De Europese economie is veerkrachtig gebleken, ondanks een aantal uitdagingen in
2016. De groei wordt vooral geschraagd door particuliere consumptie, die kan profiteren van
de verbeterende arbeidsmarkt en een lage inflatie.
3
COM(2016) 728.
4
Europese Commissie, Directoraat-generaal Economische en Financiële Zaken (2017), "European Economic
Forecast, Winter". European Economy Institutional Paper nr. 48.
5
COM(2016) 730.
6
COM(2016) 726.
3
Ook voor 2017-2018 valt een bescheiden groei te verwachten, ondanks interne en externe
risico's. De bbp-groei zal in de EU naar verwachting vrij stabiel blijven rond 1,8%, in zowel
2017 als 2018. Een en ander zou moeten worden ondersteund door een voortgezette
verbetering op de arbeidsmarkt, lage kredietkosten en de verwachte versterking van de
externe vraag. De particuliere consumptie zal de belangrijkste bron van groei blijven, terwijl
de groei van investeringen bescheiden zal blijven. Toch sleept de economie nog de erfenis van
de crisis mee, met name langdurige werkloosheid die structureel kan worden indien
maatregelen uitblijven. Een nieuwe uitdaging voor de EU-economie zijn de mogelijke
verschuivingen in het beleid van de VS. Andere uitdagingen zijn onder meer de gevolgen van
de uitslag van het referendum in het Verenigd Koninkrijk over het verlaten van de EU, de
oplopende lange rente en de geringe winstgevendheid van bepaalde Europese banken.
In 2016 hadden 232,5 miljoen mensen in de EU een baan, het hoogste aantal ooit
gemeten. De werkloosheid is gedaald tot 8,5%, de langdurige werkloosheid tot 3,8% en de
jeugdwerkloosheid tot 18,2%, lager dan in voorgaande jaren. Het aandeel van de EUbevolking waarvoor armoede of sociale uitsluiting dreigt (23,7%), is het laagste in vijf jaar.
De inkomens in de EU mogen dan gelijker verdeeld zijn dan in andere grote
economieën, toch blijft inkomensongelijkheid een uitdaging voor het beleid in de EU.
Zelfs vóór de crisis leidden structurele veranderingen tot toenemende ongelijkheid in de
verdeling van inkomen, welvaart en kansen, wat in de samenleving vragen deed rijzen waarop
herverdelend en sociaal beleid geen antwoord konden bieden. De financiële crisis heeft de
perceptie versterkt van ongelijke kansen en een oneerlijke verdeling van de lasten in de
samenleving. In een aantal landen bleken, ondanks stagnerende economische omstandigheden
voor de middenklasse, de rijksten in de samenleving zich vaak een steeds groter wordend
aandeel in de welvaart toe te eigenen. Zwakke begrotingsposities en het trage herstel
beperkten in een aantal landen de manoeuvreerruimte voor het beleid, waardoor de
maatschappelijke druk nog toenam om de ongelijkheid aan te pakken7.
3. VOORTGANG MET DE LANDSPECIFIEKE AANBEVELINGEN
Terugblikkend op de voorbije jaren blijken alle lidstaten vast te houden aan het actief
doorvoeren van structurele hervormingen. Sinds de exercitie van het Europees semester in
2011 van start ging, valt er aanzienlijke vooruitgang waar te nemen voor de overgrote
meerderheid van de aanbevelingen die zijn geformuleerd. Bij de uitvoering van hervormingen
door de lidstaten vallen wel verschillen in snelheid en diepgang vast te stellen. Wat betreft de
landspecifieke aanbevelingen van 2016 blijken de meeste lidstaten enige of beperkte
vooruitgang te hebben geboekt bij het aanpakken van de pijnpunten die waren vastgesteld. De
vooruitgang liep grotendeels gelijk met die in het voorgaande jaar. Bijzonder bemoedigend is
de vooruitgang in de financiële sector en in het arbeidsmarktbeleid; daar hebben vele lidstaten
stappen gezet om de problemen aan te pakken die vorig jaar aan de orde waren gesteld. In een
gunstige lagerenteomgeving is er ook vooruitgang geboekt bij het consolideren van de
overheidsfinanciën. Waar het gaat om het verbeteren van het ondernemingsklimaat en het
stimuleren van investeringen lopen de resultaten sterker uiteen tussen de lidstaten, terwijl er
bij het openstellen van product- en dienstenmarkten en het aanpakken van sociale uitsluiting
het minste vooruitgang is geboekt.
7
Zie Employment and Social Developments in Europe Review, 2014-2016.
4
Al met al zijn de lidstaten goed op weg om de energie- en klimaatdoelstellingen van de
Europa 2020-strategie te behalen, terwijl voor andere doelstellingen een volgehouden
inspanning nodig is. De meeste lidstaten zullen tegen 2020 waarschijnlijk hun doelstellingen
inzake emissiereductie, hernieuwbare energie en energie-efficiëntie behalen. Zeventien
lidstaten hebben al hun doelstellingen bereikt in de strijd tegen schooluitval en twaalf hun
doelstellingen inzake tertiair onderwijs. Hoewel de Europese arbeidsparticipatiedoelstelling
van 75% binnen bereik komt en de werkgelegenheidssituatie in bijna alle lidstaten is
verbeterd, zullen sommige lidstaten het moeilijk hebben om hun nationale
werkgelegenheidsdoelstellingen te behalen. Problematisch blijft het bereiken van de
armoededoelstelling omdat het aantal personen met een risico op armoede of sociale
uitsluiting in Europa hoog blijft (119 miljoen mensen). Dit aantal is in de meeste lidstaten
echter teruggelopen nu de arbeidsmarktprestaties verder blijven verbeteren. Het aantal neemt
af richting het niveau van 2008, het jaar van de nulmeting voor de Europa 2020-doelstelling,
maar ligt zo'n 21,6 miljoen mensen boven de Europa 2020-doelstelling. Bij het bereiken van
de doelstelling van 3% uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling wordt slechts traag
vooruitgang geboekt. In bijlage 2 is een overzicht te vinden van alle Europa 2020doelstellingen.
De lidstaten gebruiken de middelen die binnen het huidige meerjarig financieel kader
van de EU beschikbaar zijn, om structurele hervormingen te helpen voorbereiden en uit
te rollen. De inzet van de middelen op het terrein is in de meeste lidstaten over de jaren
verbeterd. Om de landspecifieke aanbevelingen wat betreft de belangrijkste economische en
sociale uitdagingen nauwer te laten aansluiten op de Europese structuur- en
investeringsfondsen is in de programmeringsfase (2014-2015) gebruikgemaakt van gerichte
investerings- en ex-antevoorwaarden. De diensten van de Commissie hebben de
landspecifieke aanbevelingen van 2016 onderzocht en kwamen, in dit stadium, tot de
bevinding dat operationele programma's niet hoeven te worden geherprogrammeerd. Naast de
Europese structuur- en investeringsfondsen kunnen de lidstaten ook toegang krijgen tot
financiering uit het Europees Fonds voor strategische investeringen, Horizon 2020, de
Connecting Europe-faciliteit en andere rechtstreeks beheerde EU-fondsen. Voorts kunnen ze
bij de ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen (SRSS) terecht voor advies over
hoe ze de uitvoering van de hervormingsagenda kunnen faciliteren.
4. MACRO-ECONOMISCHE ONEVENWICHTIGHEDEN AANPAKKEN
EU-lidstaten boeken vooruitgang bij het corrigeren van macro-economische
onevenwichtigheden, maar een aantal risico's blijft bestaan. De overheidsbegrotingen zijn
er beter aan toe. Desondanks verloopt de afbouw van de particuliere schulden,
overheidsschulden en schulden aan het buitenland traag. De vooruitgang tot dusver is
onevenwichtig, tegen een achtergrond van lage inflatie en geringe groei. Om de binnenlandse
en buitenlandse schuld af te bouwen, zijn in meerdere lidstaten aanzienlijke inspanningen
nodig, met gevolgen voor de groei op korte termijn. De correctie van het saldo op de lopende
rekeningen in de eurozone en in de EU is bezig. De ontwikkelingen inzake
concurrentievermogen sluiten grotendeels aan bij de behoeften inzake herbalancering. De
schuldafbouw in de financiële sector resulteerde in verbeterde kapitaalposities.
Volgens het waarschuwingsmechanismeverslag 2017 bleek voor dertien lidstaten een
diepgaande analyse nodig. Al deze lidstaten kampten in 2016 met onevenwichtigheden of
buitensporige onevenwichtigheden in het kader van de procedure bij macro-economische
5
onevenwichtigheden. Deze selectie kreeg de steun van de Raad in zijn conclusies over het
waarschuwingsmechanismeverslag8. In de landverslagen wordt een analyse gemaakt van
macro-economische ontwikkelingen en de vooruitgang in termen van beleidsreactie op de
betreffende beleidsaanbevelingen. Het doel hiervan is te voorkomen dat zich risico's
opbouwen, en ook de vooruitgang te monitoren bij het corrigeren van bestaande
onevenwichtigheden9. Gezien het belang van handel en financiële banden tussen EU-landen,
worden in de beoordeling ook grensoverschrijdende effecten meegenomen.
4.1. Evenwichtsherstel in de EU en de eurozone
Hoge tekorten op de lopende rekeningen zijn gecorrigeerd, maar grote overschotten
blijven oplopen. Na de crisis vond een scherpe correctie plaats in landen met grote externe
tekorten als gevolg van de ommekeer in particuliere grensoverschrijdende financiële stromen.
Dit proces werd nog versterkt door verbeteringen in het relatieve prijsconcurrentievermogen.
Daarna bleven de binnenlandse vraag en de invoer bescheiden in netto debiteurlanden.
Aangezien het volume netto buitenlandse verplichtingen in een aantal lidstaten hoog blijft,
moeten hun saldi op de lopende rekening op een prudent niveau blijven. Andersom vond na
de crisis geen symmetrische en vergelijkbare correctie plaats in de meeste landen met een
positief saldo op hun lopende rekeningen. In sommige gevallen zijn de hoge overschotten nog
verder aangegroeid. Daardoor is er sprake van een toenemend overschot op de lopende
rekening van de eurozone als geheel10.
Dit hardnekkige overschot op de lopende rekening van de eurozone is de weerspiegeling
van een algehele vraagdynamiek die de economische activiteit niet kan bijbenen. De reële
groei van de binnenlandse vraag in de eurozone blijft achterlopen ten opzichte van het niveau
van vóór de crisis. De betrekkelijk lage totale vraag werkt ook negatief uit op de groeioutput
en ramingen van potentiële groei. Deze aanhoudende verslapping ligt aan de basis van de
huidige historisch lage niveaus van de kerninflatie, die een moeilijk klimaat creëren voor
landen die hun binnen- en buitenlandse schuld moeten afbouwen.
De afbouw van de particuliere en publieke schuld gaat door, zij het in een traag en
ongelijk tempo, belemmerd door een lage nominale groei. Hardnekkige hoge niveaus van
particuliere schulden in een aantal landen, vaak in combinatie met hoge volumes
overheidsschuld, zetten een domper op investeringen en wegen op de balansen van bepaalde
banken. In de meeste landen vordert de balansreparatie, met voortgezette schuldafbouw
dankzij toegenomen nettobesparingen in de sectoren huishoudens en vennootschappen. Toch
vindt de schuldafbouw niet altijd plaats waar deze het meest nodig is, en bouwt een aantal
landen met hoge schulden hun verplichtingen minder snel af dan landen met een lage schuld.
8
Raadsdocument 5735/17.
9
Artikel 2 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en van de Raad omschrijft
"onevenwichtigheden" als "elke trend die macro-economische ontwikkelingen in de hand werkt, welke een
ongunstige invloed uitoefenen of kunnen uitoefenen op de goede werking van de economie van een lidstaat
dan wel van de economische en monetaire unie of van de Unie als geheel".
10
Volgens overweging 17 bij Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad "[moet]
[b]ij het beoordelen van macro-economische onevenwichtigheden rekening worden gehouden met de ernst
ervan en met de mogelijke negatieve economische en financiële overloopeffecten ervan". "Bovendien moet",
volgens diezelfde overweging, "het beleid in lidstaten die grote overschotten op de lopende rekening
opbouwen, erop gericht zijn maatregelen vast te stellen en uit te voeren die de binnenlandse vraag stimuleren
en het groeipotentieel doen toenemen."
6
De veerkracht van de Europese bankensector neemt steeds verder toe, maar de sector
staat voor een aantal uitdagingen in verband met matige winstgevendheid en, in
sommige gevallen, probleemleningen uit het verleden. Banken zijn hun kapitaalbuffers
verder blijven versterken, zelfs in een klimaat waarin de winstgevendheid van banken
verbetert, maar zwak blijft. De winstgevendheid wordt afgeremd door trage economische
groei, traditionele bedrijfsmodellen, kosteninefficiënties en markten die 'overbanked' zijn.
Deze kwetsbaarheden komen nog sterker tot uiting in de huidige lagerenteomgeving.
Bovendien beperken in sommige landen de probleemleningen uit het verleden de
mogelijkheden voor kredietverschaffing, terwijl geringe winstgevendheid een belemmering
vormt voor inspanningen om reserves aan te leggen en intern kapitaal op te bouwen en tevens
de kansen beperkt om kapitaal op te halen op de markt.
Een aantal lidstaten moet mogelijke risico's op oververhitting in bepaalde sectoren
nauwlettend opvolgen. Lidstaten die het snelste vooruitgang hebben geboekt bij het
aanpakken van onevenwichtigheden, krijgen nu te maken met dynamische groeipercentages
en relatief hogere inflatie, en sommige landen zien hun loonkosten per eenheid product
toenemen. De reële huizenprijzen zijn in een meerderheid van de lidstaten aan het stijgen. In
sommige gevallen komt door de stijging van de reële huizenprijzen de reeds
overgewaardeerde huizenmarkt verder onder druk te staan.
Het herstel was ook op de arbeidsmarkten voelbaar, maar langdurige werkloosheid en
geringe productiviteit blijven punten van zorg. De arbeidsmarkten zijn aan de beterhand
sinds medio 2013, hetgeen gepaard gaat met afnemende verschillen in de werkloosheidscijfers
tussen de lidstaten. Toch zijn in een aantal EU-landen de werkloosheidscijfers nog zeer hoog
en stagneren de inkomens uit arbeid. Het maatschappelijke ongenoegen houdt aan, met name
in de landen die het zwaarst getroffen zijn door de financiële crisis en de schuldencrisis.
Structurele hervormingen hebben bijgedragen tot de macro-economische
herbalancering en de hervormingsbeloften moeten gestand worden gedaan. Maatregelen
zijn nodig om het concurrentievermogen te verbeteren en de efficiënte herallocatie van
middelen te versnellen. Ook moeten de insolventiekaders slagkrachtiger worden gemaakt om
de onevenwichtigheden die er nog zijn, te corrigeren. Tegelijk moet de negatieve impact van
schuldafbouw op de groei op korte termijn worden beperkt. Hervormingen uit het verleden
hebben een wisselend succes gekend. In sommige landen met onevenwichtigheden zijn
hervormingsinspanningen op een laag pitje gezet en in een aantal gevallen dreigen de
hervormingen te worden teruggedraaid, vaak in verband met politieke onzekerheid. Bestaande
toezeggingen uitvoeren en het hervormingsproces voltooien is een noodzakelijke voorwaarde
om volop de vruchten van hervormingen te kunnen plukken.
4.2. De procedure bij macro-economische onevenwichtigheden implementeren
De monitoring van de beleidsuitvoering in het kader van de procedure bij macroeconomische onevenwichtigheden (PMO) is aangescherpt. Sinds de indeling van deze
onevenwichtigheden in 2016 is gestroomlijnd, wordt een procedure van 'specifieke
monitoring' toegepast voor alle landen met onevenwichtigheden of buitensporige
onevenwichtigheden. Doel hiervan is om bij deze procedure de voortdurende monitoring van
het gevoerde beleid te versterken, door verslagen van de Commissie die in Raadscomités
worden besproken. De monitoring is toegesneden op de omvang van de uitdagingen en de
ernst van de onevenwichtigheden. De Raad heeft brede steun gegeven aan de conclusies van
specifieke-monitoringverslagen.
7
Tegenover 2016 zijn er minder lidstaten met vastgestelde onevenwichtigheden. Van de
dertien lidstaten die voor verdere analyse in aanmerking zijn genomen, is uit de diepgaande
evaluaties gebleken dat één lidstaat geen onevenwichtigheden ondervindt, dat zes lidstaten
onevenwichtigheden ondervinden, en dat zes lidstaten met buitensporige onevenwichtigheden
worden geconfronteerd. Bijlage 3 geeft een overzicht van de bevindingen van de diepgaande
evaluaties.
De Commissie zal nauwlettend toezicht blijven houden op de beleidstoezeggingen van
landen met vastgestelde onevenwichtigheden.

Ierland en Slovenië blijken nog steeds onevenwichtigheden te vertonen. Een aantal
positieve economische ontwikkelingen en doorgevoerde hervormingen zijn indicaties dat
deze onevenwichtigheden geleidelijk worden gecorrigeerd. De duurzame correctie van
hun onevenwichtigheden komt binnen bereik als verdere inspanningen worden geleverd.
Daarom zal de Commissie blijven toezien op de economische ontwikkelingen in deze
beide landen en op hun nieuwe toezeggingen, met name hun nationale
hervormingsprogramma, om deze te verwerken in haar volgende diepgaande analyse.

Duitsland blijkt onevenwichtigheden te vertonen die tot uiting komen in zijn grote
overschot op de lopende rekening. Recente economische ontwikkelingen wijzen niet op
een correctie van deze onevenwichtigheden, al is er enige vooruitgang bij het aanpakken
van de vorig jaar in het kader van de PMO geformuleerde landspecifieke aanbevelingen.
Daarom zal de Commissie blijven toezien op de economische ontwikkelingen en op
nieuwe toezeggingen, met name het nationale hervormingsprogramma en een eventueel
nieuw nationaal hervormingsprogramma van het volgende kabinet, om deze te verwerken
in haar volgende diepgaande analyse.

Frankrijk blijkt nog steeds buitensporige onevenwichtigheden te vertonen, maar
sommige economische ontwikkelingen en doorgevoerde hervormingen zijn aanwijzingen
dat deze onevenwichtigheden geleidelijk worden gecorrigeerd. Verdere inspanningen
blijven nodig voor een duurzame correctie van de onevenwichtigheden. Daarom zal de
Commissie blijven toezien op de economische ontwikkelingen en op nieuwe
toezeggingen, met name het nationale hervormingsprogramma en een eventueel nieuw
nationaal hervormingsprogramma van het volgende kabinet, om deze te verwerken in haar
volgende diepgaande analyse. Op basis van deze analyse kan de Commissie overwegen
om de indeling te veranderen van "buitensporige onevenwichtigheden" tot
"onevenwichtigheden".

Voor drie landen zijn buitensporige onevenwichtigheden vastgesteld, namelijk Cyprus,
Italië en Portugal, in het licht van aanhoudende structurele zwakke punten die bij de
diepgaande analyse aan het licht zijn gekomen. De Commissie zal haar beoordeling in mei
opnieuw bezien op basis van het ambitieniveau van het nationale hervormingsprogramma
van deze landen.
8
Tabel 1: Uitkomsten van de diepgaande evaluaties over 2016-2017
2016
2017
Geen bevestigde
onevenwichtigheden
BE, EE, HU, AT, RO, UK
FI
Onevenwichtigheden
DE, IE, ES, NL, SI, FI, SE
DE, IE, ES, NL, SI, SE
BG, FR, HR, IT, PT, CY
BG, FR, HR, IT, PT, CY
CZ, DK, LV, LT, LU, MT, PL, SK
BE, CZ, DK, EE, LV, LT, LU, HU,
MT, AT, PL, RO, SK, UK
Buitensporige onevenwichtigheden
Niet voor een diepgaande analyse
geselecteerde landen
5. HERVORMINGEN DOOR DE LIDSTATEN
Hoe sterk en houdbaar het herstel is, hangt af van de doeltreffendheid waarmee de
hervormingen worden goedgekeurd en uitgerold. Een vastberaden hervormingsproces
wekt vertrouwen en schept de voorwaarden om duurzaam voor hogere groei en
werkgelegenheid te zorgen. Deze zijn dan weer afhankelijk van de snelheid waarmee
hervormingsprocessen op de product-, diensten- en arbeidsmarkten resultaten opleveren, die
aanjagers zijn voor investeringen en een productiviteitsbevorderende herallocatie van
middelen.
Steun voor de noodzakelijke aanpassing en transities kan de baten van hervormingen
maximaliseren en kan synergie-effecten tussen hervormingen in verschillende
beleidslijnen opleveren. Hervormingen op verschillende beleidsterreinen moeten misschien
worden gesynchroniseerd en elkaar onderling versterken, bijvoorbeeld door flexibiliteit op
arbeids- en productmarkten parallel uit te bouwen. Ook is het van belang om hervormingen in
de juiste volgorde door te voeren, omdat duidelijke toezeggingen en de aankondiging van
beleidsagenda's voor de langere termijn een impact hebben op het draagvlak en de steun van
de publieke opinie.
Zorgen voor meer productiviteitswinsten in een groter aantal bedrijven kan
convergentie stimuleren en ongelijkheid helpen verminderen. Het feit dat prestaties inzake
productiviteit steeds verder uit elkaar lopen, is een van de belangrijkste aanjagers van
inkomensongelijkheid in de economieën en samenlevingen in de EU. Het zet ook een rem op
hun concurrentievermogen en groeipotentieel. Hoewel belasting- en socialezekerheidsstelsels
de effecten van inkomensongelijkheid kunnen mitigeren, is dit soort bijsturing soms minder
noodzakelijk wanneer hervormingen worden doorgevoerd die de productiviteitsgroei gelijker
verdelen over bedrijven, sectoren en regio's11. Verschillen in productiviteitsprestaties kunnen
11
Zie Europese Commissie (2016), Single Market Integration and Competitiveness in the EU and the Member
States.
9
worden aangepakt, bijvoorbeeld door te investeren in vaardigheden en opleiding, door
technologieoverdracht te bevorderen en door middelen anders in te zetten. Dergelijke
beleidsmaatregelen kunnen lonen en inkomens doen stijgen en de druk op de
overheidsfinanciën wegnemen om bestaande ongelijkheden te corrigeren via herverdelende
maatregelen. In Denemarken is in 2012 een productiviteitscommissie opgericht die met
aanbevelingen moest komen om de productiviteit in de particuliere sector en bij de overheid
te verhogen. Diverse van deze aanbevelingen die in 2014 zijn gepubliceerd, zijn
geïmplementeerd.
Verdelingseffecten moeten meer worden meegenomen in de planning en de volgorde van
structurele hervormingen. Lidstaten moeten structurele hervormingen zo doorvoeren dat ten
volle rekening wordt gehouden met de korte- en middellangetermijngevolgen, zoals de
verdelingseffecten en maatschappelijke kosten. Voor sommige win-win-hervormingen hoeft
er geen afweging te worden gemaakt tussen groei en rechtvaardigheid. Hervormingen in het
onderwijs, door de kwaliteit van het onderwijs en de toegang tot onderwijs te verbeteren,
dragen bij tot economische groei en verminderen de ongelijkheid. Ook beroepsonderwijs en
kansen om zich een leven lang bij en om te scholen kunnen het negatieve effect van
technologische veranderingen die bepaalde vaardigheden bevoordelen, helpen te mitigeren,
omdat werknemers hierdoor over een betere bagage aan kennis en vaardigheden beschikken.
De lidstaten hebben talrijke belastinghervormingen aangekondigd en doorgevoerd om
investeringen, werkgelegenheid en sociale rechtvaardigheid te bevorderen. Er zijn
vorderingen gemaakt bij het verbeteren van de fiscale compliance, maar de strijd tegen
belastingfraude, belastingontwijking en -ontduiking blijft van essentieel belang om de lasten
eerlijk te verdelen. Om tot een goed evenwicht tussen doelmatigheid en rechtvaardigheid te
komen, moeten de belastinginkomsten kunnen worden geïnd die nodig zijn voor
overheidsinvesteringen en welzijn. Nadat begin 2016 hervormingen van de belastingen op
arbeid waren doorgevoerd, is het aantal nieuwe maatregelen het voorbije jaar beperkter
uitgevallen en blijven de belastingen op arbeid, ook die voor mensen met een laag inkomen,
in een aantal lidstaten hoog. In sommige landen zijn belastingen nog een extra horde voor
particuliere investeringen. Verdere inspanningen zijn nodig om fiscale compliance
eenvoudiger te maken, de begunstiging van schuldfinanciering aan te pakken en fiscale
prikkels voor O&O beter vorm te geven.
In de programmeringsperiode 2014-2020 in het kader van het meerjarig financieel
kader van de EU moesten lidstaten - voor het eerst - diverse hervormingen doorvoeren
om de impact van projecten te bevorderen en te versterken via ex-antevoorwaarden.
Centraal bij deze hervormingen stonden het raamwerk voor overheidsopdrachten, het bestaan
van strategische beleidskaders op het gebied van sociale inclusie, arbeidsmarkten, opleiding
en bestuurlijke doelmatigheid, en de implementatie van de desbetreffende EU-wetgeving. Die
eisen helpen het algemene investeringsklimaat te versterken en ondersteunen de uitvoering
van zowel EU-fondsen als projecten in het kader van Europees Fonds voor strategische
investeringen (EFSI). Deze hervormingen vergen een goede follow-up en uitvoering door de
lidstaten. Administratieve capaciteitsopbouw is in dit verband belangrijk. Door meer gebruik
te maken van financiële instrumenten kan het hefboomeffect van EU-middelen verder worden
vergroot en kan de impact ervan toenemen. Een en ander vereist wel de juiste knowhow en
deskundigheid van de administratieve beheersautoriteiten.
Nieuwe beleidsmaatregelen moeten in nauw overleg met sociale partners worden
uitgewerkt en uitgevoerd. Zo wordt het draagvlak vergroot, doordat er ook meer
stakeholders zijn. Het duurt meerdere jaren voordat complexere hervormingen volledig zijn
10
doorgevoerd. Daarom dient de vormgeving van hervormingen empirisch te worden
onderbouwd en te verlopen in overleg met de belangrijkste stakeholders, zoals regionale en
lokale autoriteiten en de sociale partners. De lidstaten zijn zich bewust dat het sociaal overleg
beter en doeltreffender moet functioneren. Litouwen, dat in 2016 een landspecifieke
aanbeveling kreeg over capaciteitsopbouw, heeft een nieuwe arbeidswet aangenomen, die
volgens het kabinet de collectieve loononderhandelingen zou moeten verbeteren. Voorts heeft
Polen een nieuwe raad voor de sociale dialoog opgericht en is in Spanje een nieuw akkoord
over de sociale dialoog afgesloten. Daartegenover staat dat er in sommige lidstaten nog steeds
twijfel is of er bij de arbeidsmarkthervorming wel een rol is weggelegd voor de sociale
partners.
5.1
Investeringen stimuleren
De
investeringsgroei
is
recentelijk
verbeterd
dankzij
gunstige
financieringsvoorwaarden, een capaciteitsbenutting boven het langetermijngemiddelde
en lagere druk om bedrijfsschulden af te bouwen in bepaalde landen. Toch verklaart een
aantal conjuncturele en structurele factoren de aanhoudende zwakte van de investeringen.
Geringe vraaggroei en verwachtingen van een zwak groeipotentieel blijven een obstakel
vormen voor een duurzamer herstel van de investeringen. Historisch gezien ligt het
investeringsniveau in de EU rond 21-22% van het bbp. Na een daling tot 19,4% in 2013 is dit
investeringsniveau nu geleidelijk aan het herstellen. De verwachting is dat de totale
investeringen in 2017 licht zullen versnellen met 2,9% zowel in de EU als in de eurozone, om
in 2018 verder op te lopen met 3,4% in de eurozone en 3,1% in de EU. Het is van bijzonder
belang om particuliere investeringen te stimuleren, omdat deze goed zijn voor 90% van de
totale investeringen.
De investeringen in immateriële activa verbeteren, zij het traag en vanaf een laag
niveau. Hoewel de aanzienlijke daling van de investeringen in uitrusting en machines ten dele
de productiviteitsdaling na de crisis verklaart, zijn structurele pijnpunten op de product-,
diensten-, kapitaal- en arbeidsmarkt verantwoordelijk voor de bescheiden prestaties van de
totale factorproductiviteit in Europa, die het voorbije decennium minder sterk gegroeid is dan
in andere economieën. Met name moeten er meer investeringen komen in kenniskapitaal,
moeten duurzame investeringen volgens de beginselen van de deeleconomie worden
ondersteund, moet de publiek-private samenwerking worden versterkt en moet beter worden
gebruikgemaakt van nieuwe instrumenten, waaronder fiscale prikkels.
De inkomende buitenlandse directe investeringen in de EU zijn momenteel laag en de
integratie en diversificatie van handel in bepaalde delen van de EU-economie blijven
zwak. Door haar open economie is de EU een leider in de in- en uitvoer van goederen en
diensten, goed voor 16% van de wereldhandel. Meer dan 30 miljoen banen in de EU zijn al
dan niet direct afhankelijk van de uitvoer van goederen en diensten naar de rest van de wereld.
Toch is slechts 13% van de Europese mkb-bedrijven buiten de EU actief en hebben lidstaten
beslist nog mogelijkheden om de deelname van het mkb aan de internationale handel te
ondersteunen. Bovendien verschilt de situatie sterk tussen lidstaten, regio's en sectoren.
Duitsland is wereldleider voor machinebouw en uitrusting, Frankrijk in de luchtvaartsector,
het Verenigd Koninkrijk voor farmaceutische producten en Denemarken voor enzymen, maar
dat neemt niet weg dat het aandeel van een aantal sectoren en lidstaten in de internationale
handel blijft afnemen. De redenen voor investeringen vanuit het buitenland, en de
voorwaarden en de aard ervan, lopen sterk uiteen en ook de invloed ervan op de banencreatie
verschilt. Er vindt een verschuiving plaats wat betreft de landen van waaruit in de EU wordt
geïnvesteerd: ook al blijven de VS en Japan actief investeren, toch treden andere landen zoals
11
China en de Mercosur-landen meer op de voorgrond. Daarom is het belangrijk te zorgen voor
een gelijk speelveld bij inkomende/uitgaande buitenlandse directe investeringen en voor een
betere toegang van de EU tot de betrokken markten in derde landen.
De problemen waar investeerders in de lidstaten het vaakst tegen aan lopen, zijn onder
meer een ongunstig ondernemingsklimaat, ondoelmatige overheidsdiensten en hoge
sectorale administratieve en regelgevende druk en hinderpalen voor investeringen. In
meerdere lidstaten blijft ook een aantal andere factoren de investeringen afremmen. Daarbij
gaat het om factoren als starre product- en arbeidsmarkten, mismatches en tekorten aan
vaardigheden, zwakke punten in het raamwerk voor onderzoek en innovatie, complexe
belastingsystemen, een ondoelmatige rechtspraak, sectorspecifieke barrières (bijvoorbeeld in
de infrastructuur) en barrières voor de toegang tot financiering, met name voor het mkb. In
sommige lidstaten dient de strijd tegen corruptie nog verder te worden opgevoerd. Al met al
zijn ook de rechtstaat en het vertrouwen in de kwaliteit en voorspelbaarheid van onder meer
toezichts- en belastingbeleid en -instellingen belangrijk bij het inschatten van de risico's die
aan investeringsbesluiten zijn verbonden.
In diverse lidstaten zijn hervormingen aangevat om een aantal van deze
investeringsbarrières aan te pakken. De voorwaarden voor de toegang tot financiering zijn
doorgaans verbeterd, deels als resultaat van externe factoren (in Kroatië, Ierland en
Litouwen). Op de arbeidsmarkt en in het onderwijs valt enige vooruitgang waar te nemen (in
Italië en Frankrijk). Hetzelfde geldt voor de regeldruk en administratieve lasten (in Frankrijk,
Italië, Portugal en Slovenië), voor overheidsopdrachten (in Polen, Portugal en Zweden), de
overheidsdiensten (in Italië en Slowakije) en in de rechtspraak (in Kroatië, Italië en Malta).
Toch is er slechts beperkte vooruitgang geboekt bij het slopen van barrières van sectorale
regelgeving, met name in de dienstensector en bij netwerkindustrieën, maar ook van barrières
voor financiering van onderzoek en innovatie. Frankrijk gaat, in het kader van een omvattend
vereenvoudigingsprogramma, door met het versoepelen van administratieve procedures voor
investeringen in de industrie en de dienstensector.
In het kader van het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme is al heel wat werk
geleverd wat de belangrijkste instellingen in de eurozone betreft. Daarnaast is het
toezicht op de banksector versterkt op het nationale niveau en het EU-niveau en zijn
inspanningen geleverd om het beheer en de afstoting van oninbare leningen te
verbeteren. In diverse lidstaten is de kwaliteit van bankactiva aangetast tijdens de crisis,
hetgeen nog steeds drukt op de kredietverlening en de investeringen. Dit ondanks de dalende
trend voor oninbare leningen, waarvoor het EU-gemiddelde is afgenomen tot 5,45% van de
totale leningen in het tweede kwartaal van 2016. Niettemin zijn er sterke verschillen tussen
lidstaten, waarbij verschillende van hen percentages met dubbele cijfers laten optekenen
(Bulgarije, Cyprus, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Kroatië, Portugal, Roemenië en
Slovenië). Er zijn maatregelen genomen om een secundaire markt voor oninbare leningen uit
te bouwen (bijv. in Italië), maar het is nog te vroeg om de volledige impact daarvan te
beoordelen. In een aantal lidstaten (bijv. Bulgarije, Cyprus, Italië en Kroatië) zijn de
uitwinnings- en insolventieprocedures doeltreffender gemaakt. Nieuwe publieke of
particuliere ondernemingen voor het beheer van probleemactiva en toezichtsmaatregelen
(zoals het aanleggen van extra voorzieningen voor verliezen op leningen en hogere
kapitaaleisen, maar ook versterkte monitoring van schuldherschikkingen ten opzichte van
doelstellingen inzake de vermindering van achterstallige schulden) hebben bijgedragen tot de
daling van het percentage oninbare leningen in Bulgarije, Hongarije, Ierland, Kroatië,
Roemenië en Slovenië. In Italië is het aandeel oninbare leningen recentelijk beginnen terug te
lopen, maar de afstoting van probleemactiva blijft traag verlopen. In Portugal hield de
12
verslechtering van de kwaliteit van activa in de eerste jaarhelft 2016 aan, als gevolg van met
name ontwikkelingen in de vastgoed- en de bouwsector. In Cyprus en Griekenland, waar
oninbare leningen in de nasleep van de crisis opliepen tot meer dan 40%, moeten de
maatregelen die tot dusver zijn genomen (onder meer doelstellingen inzake
schuldherschikking, afstoting van probleemactiva) nog tastbare resultaten opleveren. Al met
al moeten verschillende lidstaten vastberadener en omvattender inspanningen leveren om het
percentage oninbare leningen terug te brengen, in combinatie met flankerende hervormingen
om de herstructurering van hun banksystemen te bevorderen.
Lidstaten hebben initiatieven genomen die zowel de toegang tot aandelenfinanciering als
de ontwikkeling van alternatieve vormen van financiering (zoals crowdfunding) moeten
stimuleren. Het succes van de crowdfundingwet 2015 in Oostenrijk toont aan dat van de
totstandbrenging van een aangepast rechtskader voor dit soort alternatieve vormen van
financiering een sterk positief effect kan uitgaan. Andere lidstaten zoals Hongarije, Letland,
Nederland en Spanje hebben voor het mkb de toegang tot financiering vereenvoudigd en
tegelijk kansen geboden aan institutionele beleggers. Daarbij gaat het om maatregelen zoals
het samenbrengen van instrumenten voor overheidssteun in één instelling voor
ontwikkelingsfinanciering, die optreedt als uniek loket voor bedrijven en die ook nietfinanciële ondersteuning biedt, zoals adviesverlening en opleiding. Een andere maatregel is
het opzetten van speciale publieke durfkapitaal- of groeifinancieringsregelingen en andere
vormen van dakfondsen. Niettemin blijven in een aantal lidstaten de toegang tot financiering
en de administratieve procedures een belangrijke hinderpaal voor groei en investeringen, met
name voor startende en opschalende mkb-bedrijven. Omslachtige start- en vergunningsregels
blijven in een aantal lidstaten een barrière vormen voor mkb-investeringen
Overheidsinvesteringen zijn tijdens de crisis in de meeste lidstaten sterk teruggelopen en
hebben nog niet opnieuw hun langetermijnniveau bereikt. Niet alleen gaat een en ander
direct ten koste van de outputgroei, maar onderinvesteren in zowel materiële als immateriële
activa (zoals O&O) is ook schadelijk voor de productiviteit op lange termijn, omdat dit het
tempo van innovatie en verspreiding van bestaande technologieën vertraagt. Het is van belang
om overheidsinvesteringen - met name in onderwijs en opleiding, infrastructuur, en onderzoek
en innovatie - te stimuleren en, parallel daarmee, maatregelen te nemen om particuliere
investeringen aan te boren. Bij die inspanningen moet ook goed worden gekeken naar de
kwaliteit van investeringen.
De laatste jaren is - zowel op EU-niveau als in de lidstaten - een reeks verbeteringen van
het raamwerk voor overheidsopdrachten doorgevoerd, maar er liggen nog uitdagingen.
Hinderpalen voor doelmatige praktijken inzake overheidsopdrachten fnuiken de economische
groei en het functioneren van de interne markt. Jaarlijks besteden overheden in de EU rond
14% van het bbp aan overheidsopdrachten, die een onmisbaar instrument zijn om
overheidsbeleid gestalte te geven en nationale strategische doelstellingen te verwezenlijken.
Goed functionerende markten voor overheidsopdrachten stimuleren het nationale
concurrentievermogen dankzij stevigere overheidsfinanciën, gerichtere investeringen en het
aanbieden van diensten van betere kwaliteit (zoals infrastructuur en e-government). In de zorg
kunnen overheidsopdrachten nuttige instrumenten zijn zodat de overheid in het geval van
medicijnen en medische apparatuur meer waar voor haar geld krijgt. In diverse lidstaten ligt
het bekendmakingspercentage laag, waardoor er onvoldoende openheid is voor zakelijke
kansen over de grenzen heen. De mate waarin wordt gebruikgemaakt van
aanbestedingsprocedures met beperkte concurrentie (zoals de procedure van gunning door
onderhandelingen zonder bekendmaking), verschilt sterk van lidstaat tot lidstaat - van bijna
0% tot meer dan 20%. Ook het percentage opdrachten waarvoor er maar één offerte is, blijft
13
hoog. Dit is een aanwijzing dat de interne markt voor overheidsopdrachten onvoldoende
geïntegreerd is en dat een verdere openstelling economische efficiëntie en groei kan
stimuleren.
Sociale investeringen zijn onmisbaar voor een succesvol en blijvend herstel. Met de steun
van het Europees Sociaal Fonds (ESF) helpen investeringen in actief arbeidsmarktbeleid
ervoor te zorgen dat bij de arbeidsbemiddeling meer maatwerk kan worden geleverd en dat
overheidsdiensten voor arbeidsvoorziening hun capaciteit kunnen versterken. Bij sociale
investeringen moeten ook financiële instrumenten worden ingezet zoals kredietregelingen
voor het ondersteunen van micro-ondernemingen en/of sociale ondernemingen, die inzetten
op specifieke doelgroepen zoals zelfstandigen, jongeren, jonge microkredietnemers, vrouwen
en mensen met een handicap. Het Investeringsplan voor Europa draagt steeds meer bij in deze
investeringen, met bijvoorbeeld een kredietgarantie voor zo'n 1 300 micro-ondernemingen in
Polen. Dit betekent echter niet dat het Investeringsplan voor Europa al zijn volle potentieel
heeft bereikt waar het gaat om het stimuleren van menselijk kapitaal. Verdere inspanningen
zijn nodig om instrumenten te ontwikkelen die op deze sector zijn toegesneden en om
maatschappelijke en financiële actoren nauwer te laten samenwerken.
5.2
Structurele hervormingen voortzetten
Hervormingen om arbeidsmarkten en socialezekerheidsstelsels te verbeteren
Talrijke lidstaten hebben ingrijpende hervormingen doorgevoerd van hun wetgeving
inzake arbeidsbescherming, om segmentering van de arbeidsmarkt aan te pakken.
Denemarken heeft zijn actieve arbeidsmarktbeleid hervormd en een pakket maatregelen
doorgevoerd dat ervoor zorgt dat werken loont, terwijl Polen stappen heeft gezet die het
buitensporige gebruik van arbeid onder civiele contracten moeten terugdringen. De effecten
van deze hervormingen moeten worden gezien in samenhang met de situatie op andere
terreinen zoals het institutionele kader, de overheidsdiensten en de situatie op de
productmarkten. De onzekerheid en de complexiteit op het gebied van arbeidsgeschillen
kunnen worden aangepakt, met name door de procedures te verkorten en alternatieve
procedures voor geschillenbeslechting (zoals bemiddeling) te stimuleren. In Frankrijk is in
augustus 2016 de wet goedgekeurd waarmee de regels inzake onrechtmatig ontslag zijn
aangepast en de mogelijkheden zijn verruimd om op ondernemingsniveau de
arbeidsvoorwaarden aan te passen. De verwachting is dat deze aanpassing de fragmentering
van de arbeidsmarkt kan helpen tegen te gaan.
Bepaalde lidstaten hebben stappen gezet om hun loonvormingsmechanismen te
verbeteren. Loon- en productiviteitsontwikkelingen op termijn gelijke tred laten houden, is
van cruciaal belang om het concurrentievermogen te bevorderen. Toch is het ook belangrijk
om ervoor te zorgen dat het niveau van de lonen een fatsoenlijke levensstandaard mogelijk
maakt. België heeft ervoor gezorgd dat de loonvorming beter inspeelt op de
conjunctuurcyclus en de veranderingen in productiviteit. In Finland wordt onderhandeld over
een nieuw model voor loonvorming waarbij loonsverhogingen in tradable sectoren als ijkpunt
dienen voor de lonen in de non-tradable sectoren.
Ondanks in een aantal lidstaten doorgevoerde hervormingen om de belasting op arbeid
te verminderen, blijft de belastingwig op arbeid in de meeste landen nog steeds groot.
Dit geldt met name voor de eurozone. Een hoge belastingwig op arbeid, die weegt op de
arbeidskosten en het nettoloon dat werknemers mee naar huis nemen, is een hinderpaal voor
de vraag naar en het aanbod van arbeid. In diverse lidstaten is er ruimte om belastingen te
14
verschuiven van arbeid naar groeivriendelijkere inkomstenbronnen zoals milieuheffingen en
vastgoedbelastingen. Een aantal lidstaten, zoals Hongarije, Litouwen en Oostenrijk, hebben
stappen gezet om de belastingwig te verkleinen, vooral door in te zetten op werknemers met
een laag inkomen.
De arbeidsparticipatie van bepaalde groepen blijft in verschillende lidstaten een
uitdaging vormen. Er moet beleid worden gevoerd dat gericht is op het integreren van
kwetsbare groepen in de arbeidsmarkt, om zo een ieder gelijke rechten, plichten en kansen te
garanderen. Met name burgers van buiten de EU en mensen met een migratieachtergrond zijn
ondervertegenwoordigd op de arbeidsmarkt en worden geconfronteerd met hogere
werkloosheid en een groter risico op armoede en sociale uitsluiting. Dit is vaak het gevolg van
een combinatie van factoren, zoals geringe talenkennis of beperkte toegang tot onderwijs, lage
scholing of discriminatie. Die uitdagingen zijn nog versterkt sinds de economische crisis en,
meer recent, de hoge instroom van asielzoekers. Lidstaten zoals Duitsland, Oostenrijk en
Zweden pakken deze uitdagingen aan door maatregelen om de integratie op de arbeidsmarkt
van vluchtelingen te bevorderen. Evenzo kunnen maatregelen om de arbeidsparticipatie van
vrouwen te bevorderen, de genderongelijkheid verminderen, met tegelijk opvallend gunstige
effecten op de prestaties van de arbeidsmarkt en de groei. In dat verband hebben lidstaten
zoals Ierland en Slowakije stappen gezet om bijvoorbeeld het aanbod aan kinderopvang uit te
breiden.
Lidstaten moeten ervoor zorgen dat alle jongeren, ook laaggeschoolden, betere kansen
krijgen op de arbeidsmarkt. Dit betekent onder meer werknemers helpen zich aan te passen
aan technologische veranderingen en de globalisering. Meer lidstaten hebben stappen gezet
om de algemene organisatie en coherentie van hun actief arbeidsmarktbeleid en hun
overheidsdiensten voor arbeidsvoorziening te verbeteren. Roemenië heeft zijn nationale dienst
voor arbeidsvoorziening versterkt en Hongarije werkt aan de versterking van zijn actief
arbeidsmarktbeleid. In Estland is de hervorming om werk te maken van arbeidsgeschiktheid
sinds januari volledig uitgerold, waarbij diensten voor activering dankzij maatwerk betere
ondersteuning bieden.
De participatiegraad in onderwijs en opleiding neemt toe. Vele lidstaten blijven hun
onderwijs- en opleidingsstelsels verder hervormen om ze inclusiever te maken en betere
resultaten te laten behalen. Portugal heeft de afgelopen jaren succesvolle initiatieven genomen
om ongelijkheid in het onderwijs aan te pakken, schooluitval te verminderen en het niveau
van de basisvaardigheden van zijn bevolking op te krikken. Diverse landen voeren ook
hervormingen door om hun stelsels voor beroepsonderwijs en -opleiding te verbeteren.
De modernisering van sociale beschermingssystemen is van vitaal belang om ze
houdbaar en doeltreffend te houden en ze te laten aansluiten op de arbeidsmarkt. De
demografische uitdaging onderstreept hoe belangrijk het is om de sociale uitgaven
doelmatiger aan te wenden. Een geïntegreerde benadering van arbeidsmarktsteun, waarbij
activeringsdiensten samengaan met goede sociale bescherming en toegang tot kwalitatieve
sociale diensten, kan het rendement op overheidsuitgaven helpen te maximaliseren. Malta
heeft een pakket maatregelen ingevoerd om werk lonend te maken; dat is met name gericht op
vrouwen en wil iets doen aan hun lage arbeidsparticipatie. In Cyprus is een regeling ingevoerd
voor een gegarandeerd minimuminkomen, die de armoede zou moeten helpen verminderen.
Een aantal lidstaten zien zich genoodzaakt hun belasting- en socialezekerheidsstelsels
aan te passen. Beide ingrepen kunnen belangrijke herverdelende effecten hebben, die van
land tot land sterk kunnen verschillen. In de periode 2010-2013 werd in landen zoals Italië,
15
Portugal, Spanje en de Tsjechische Republiek de groeiende marktinkomensongelijkheid
gemitigeerd (en in sommige landen gecompenseerd) door het toenemende herverdelende
effect van belastingen en overdrachten. In andere landen is het herverdelende effect van
belastingen en transfers in diezelfde periode sterk afgenomen - en droeg het dus niet bij tot het
mitigeren van marktinkomensongelijkheid.
Hervormingen om het concurrentievermogen te bevorderen
Lidstaten hebben beleid gevoerd om het algehele concurrentievermogen te versterken.
Zo hebben in februari 2016 centrale werknemers- en werkgeversorganisaties in Finland een
pact voor het concurrentievermogen afgesloten dat het kostenconcurrentievermogen van de
Finse economie met 5% moet verbeteren (als onderdeel van een totale verbetering van het
kostenconcurrentievermogen met 15%). In juli 2016 is een breed gedragen strategie voor een
"Concurrerend Roemenië" goedgekeurd, die de vertolking vormt van de politieke en
maatschappelijke consensus over de belangrijkste terreinen waar in 2016-2020 de nodige
maatregelen moet worden genomen om Roemenië op het pad van een duurzame economische
ontwikkeling te krijgen.
De snelle ontwikkeling van de deeleconomie kan bijdragen tot concurrentievermogen en
groei. Sommige lidstaten, regio's en gemeenten zetten een kader op om de deeleconomie uit
te bouwen. Andere kiezen voor een restrictievere benadering van de bedrijfsmodellen uit de
deeleconomie. Denemarken werkt momenteel aan een omvattende strategie, Nederland en het
Verenigd Koninkrijk hebben een raamwerk ontwikkeld voor de sector toeristische
accommodatie, en Estland en Litouwen hebben hun raamwerk voor passagiersvervoer in
steden herzien om de nieuwe bedrijfsmodellen daarin in te passen. In België, Italië en Spanje
kampt regulering van activiteiten in de deeleconomie met sterke regionale verschillen.
Hervormingen in lidstaten proberen ook een antwoord te bieden op een hele reeks
uitdagingen, om investeringen aan te trekken en te stimuleren in de interne markt. Met
name bij de hervorming van dienstenmarkten verloopt de vooruitgang traag en de strakke
regulering blijft in vele lidstaten een hardnekkige barrière voor investeringen in de
dienstensector. Restrictieve reguleringseisen en topzware administratieve procedures kunnen
een hinderpaal vormen voor markttoetreding of vestiging. Er is duidelijk aangetoond dat het
functioneren van de dienstensector invloed heeft op de hele economie, niet alleen door de
grote omvang van deze sector, maar ook door de banden ervan met andere economische
sectoren. Sterke reguleringsbeperkingen in de dienstensector, met name bij de zakelijke
dienstverlening, werken inefficiëntie en geringe productiviteitsgroei in de hand. Een en ander
heeft dan weer invloed op de zakelijke dynamiek en de investeringen in de dienstensector,
maar heeft ook zijn weerslag op de be- en verwerkende industrie. Concurrentieverstorende
regulering in de dienstensector kan potentiële kosten doen ontstaan voor
downstreambedrijfstakken die de output van deze sectoren gebruiken als intermediaire input
in het productieproces.
De vooruitgang bij de hervorming van intellectuele dienstverlening is bijzonder gering,
maar er zijn wel enkele positieve ontwikkelingen. Na een aanbeveling in 2016 heeft
Frankrijk bijna alle afgeleide wetgeving aangenomen om de bepalingen te implementeren van
de wet van 2015 voor de groei, de activiteit en de economische kansengelijkheid die niet
rechtstreeks van toepassing waren. Daardoor konden bepaalde restricties op het uitoefenen
van een aantal gereguleerde beroepen worden geschrapt, maar de omvang van deze
hervorming blijft beperkt. Voor het beroep van architect en ingenieur heeft Luxemburg in
2015 bepaalde eisen inzake aandelen en stemrechten opgeheven en in 2016 de vaste tarieven
16
bij overheidsopdrachten geschrapt. Toch behoort de totale omvang van de restricties die voor
deze beroepsgroepen gelden, nog steeds tot de hoogste in de EU.
Sommige lidstaten hebben de restricties geschrapt die gelden voor het functioneren van
de detailhandel, terwijl andere hervormingen hebben ingezet. Finland en Denemarken
zijn voornemens planningrestricties te liberaliseren, waardoor detailhandelaren meer
flexibiliteit zouden krijgen bij de keuze van de locatie van hun winkel en de omvang ervan
kunnen aanpassen aan de behoeften van de consumenten. Toch verloopt de vooruitgang niet
in alle lidstaten gelijk en is er in bepaalde lidstaten een trend om nieuwe restrictieve
maatregelen in te voeren in de levensmiddelenbranche, waardoor met name buitenlandse
detailhandelaren worden getroffen. Dit soort maatregelen remt in de detailhandel de integratie
van de interne markt af.
Hervormingen van overheidsdiensten zijn van essentieel belang om hoogkwalitatieve
overheidsdiensten uit te bouwen en ondernemerschap, concurrentievermogen en groei te
stimuleren. Spanje heeft de aanbevelingen in het kader van de CORA-hervorming van de
overheidsdiensten van 2013 bijna volledig omgezet. Volgens de nationale overheidsdiensten
kunnen de verwachte besparingen oplopen tot 30,5 miljard EUR voor de overheidsdiensten
als geheel en tot 3,44 miljard EUR voor het bedrijfsleven en de burgers.
Lidstaten hebben enige maatregelen genomen om de voorwaarden voor het mkb te
verbeteren, maar er moet nog meer gebeuren. Bij de initiatieven van lidstaten op dit gebied
gaat het onder meer om het vierde nationale actieplan ter ondersteuning van het mkb in
Luxemburg, het ingrijpende vereenvoudigingsprogramma in Frankrijk, de invoering van een
permanente vrijstelling van werkgeversbijdragen voor de eerste aanwerving uitgevoerd tussen
2016 en 2020 in België en specifieke belastingvrijstellingen in Roemenië voor sectoren waar
grote vraag is naar hooggekwalificeerde medewerkers. Toch blijft er in vele lidstaten sprake
van problematische voorwaarden voor ondernemerschap en moeizame mkb-groei. Meer
bepaald krijgen in vele lidstaten ondernemers die een faillissement hebben meegemaakt, geen
tweede kans door dure en aanslepende insolventieregelingen en het ontbreken van brede
campagnes om het stigma van zakelijk falen te bestrijden.
Lidstaten zijn verder blijven hervormen om exporterende bedrijven te steunen en om de
snelle internationalisering van hun starters te stimuleren. Hierbij gaat het onder meer om
actieve bedrijfsondersteuning, financiële ondersteuning en handelspromotie in het buitenland
via zowel netwerken van particuliere bedrijven als economische diplomatie en economische
partnerschappen. Zweden is zijn nieuwe uitvoerstrategie beginnen toe te passen, waarmee
wordt beoogd een stijging van de uitvoer en van de buitenlandse investeringen te realiseren.
Goede praktijken in dit verband zijn onder andere Italië met zijn Start-up Act en zijn nieuwe
'Business 4.0'-strategie die onder meer de mogelijkheid biedt van belastingkortingen voor
eigenvermogensinvesteringen in startersbedrijven en innovatieve mkb-bedrijven. Ook wordt
spill-over van kennis gestimuleerd en wordt de transitie naar high-techsectoren met
hooggekwalificeerde medewerkers ondersteund.
5.3
Een verantwoord begrotingsbeleid voeren
De overheidstekorten en -schuldquotes in de eurozone en de EU zouden gaan dalen
tegen de achtergrond van bescheiden groei en historisch lage rente, maar in een trager
tempo. Volgens de jongste prognoses van de Europese Commissie zal het overheidstekort in
de eurozone in 2017 verder dalen, om in 2018 te stabiliseren rond 1,4% van het bbp (1,6% in
de EU). De overheidsschuldquote van de eurozone zal in 2016 uitkomen op 91,5% van het
17
bbp (85,1% in de EU). Volgens projecties zal de schuldquote in 2018 geleidelijk verder dalen
tot 89,2% in de eurozone (83,6% in de EU). De daling van de schuld valt in hoofdzaak te
verklaren door zowel primaire overschotten als een gunstiger sneeuwbaleffect, als gevolg van
lagere rente-uitgaven, bescheiden reële bbp-groei en de verwachte stijging van de inflatie.
Lidstaten moeten investeringen ondersteunen teneinde het herstel te versterken en
teneinde een evenwicht tussen houdbaarheid en stabilisatie te bewerkstelligen.
Recentelijk is de Commissie met een mededeling12 gekomen waarin wordt gepleit voor een
gematigd expansieve begrotingskoers en een betere spreiding van de begrotingsinspanningen
over de hele eurozone. Met het oog daarop dienen lidstaten een begrotingsbeleid te voeren dat
zich aan het Stabiliteits- en groeipact houdt - en zo voor houdbaarheid zorgt - en tegelijk de
flexibiliteit in de bestaande regels maximaal te benutten. De lidstaten die over
begrotingsruimte beschikken, moeten die gebruiken om investeringen te steunen die het
herstel versterken en hun productiepotentieel stimuleren. De andere lidstaten moeten dan weer
doorgaan met de consolidatie van hun overheidsfinanciën.
Tekstbox 1. Het toezicht in het kader van het Stabiliteits- en groeipact - een stand van zaken
Bij haar beoordeling van de ontwerp-begrotingsplannen 2017 voor de lidstaten van de eurozone, die in november
2016 zijn gepubliceerd, heeft de Commissie aangegeven dat voor acht lidstaten (België, Cyprus, Finland, Italië,
Litouwen, Portugal, Slovenië en Spanje) deze plannen een risico inhielden op niet-naleving van de bepalingen
van het Stabiliteits- en groeipact. Vijf landen (Frankrijk, Ierland, Letland, Malta en Oostenrijk) bleken in grote
lijnen aan het pact te voldoen, terwijl Duitsland, Estland, Luxemburg, Nederland en Slowakije aan de eisen
voldeden. Bovendien was de verwachting dat Duitsland, Luxemburg en Nederland zouden uitkomen boven hun
begrotingsdoelstellingen voor de middellange termijn en werden ze aangemoedigd om de beschikbare
begrotingsruimte te benutten, zonder de langetermijnhoudbaarheid van hun overheidsfinanciën in het gedrang te
brengen.
De beoordelingen die in de cyclus van november 2016 voor de ontwerp-begrotingsplannen van Spanje en
Litouwen werden gemaakt, waren gebaseerd op begrotingsplannen bij ongewijzigd beleid omdat er in deze
landen een demissionair kabinet was zonder volledige begrotingsbevoegdheden. Sindsdien heeft het aantredende
kabinet in beide landen geactualiseerde ontwerp-begrotingsplannen ingediend, waarover de Commissie op 17
januari 2017 bijgewerkte adviezen heeft uitgebracht. Het geactualiseerde ontwerp-begrotingsplan voor Spanje
bleek na beoordeling in grote lijnen aan de eisen van het pact te voldoen. Na beoordeling van het geactualiseerde
ontwerp-begrotingsplan voor Litouwen bleek het land nog het risico te lopen van niet-naleving van het pact, een
conclusie die ongewijzigd bleef ten opzichte van die van het voorbije najaar.
Nu de meeste lidstaten de laatste hand hebben gelegd aan de begrotingen 2017, bieden de winterprognoses 2017
van de Commissie een basis om te beoordelen hoe lidstaten de adviezen van de Commissie hebben meegenomen
in hun ontwerp-begrotingsplannen en hebben gehandeld in overeenstemming met hun toezeggingen in het kader
van de Eurogroep.
Wat België, Finland en Italië betreft, blijft de Commissie nauw toezien op de inachtneming van het
schuldcriterium en beklemtoont zij het belang van een volgehouden stevige implementatie van de inachtneming
van de in het kader van het Stabiliteits- en groeipact aanbevolen structurele aanpassingen. De Commissie heeft in
het voorjaar 2016 toegezegd een nieuw verslag op grond van artikel 126, lid 3, uit te brengen voor Italië zodra
nieuwe informatie over het aanpassingstraject richting de budgettaire middellangetermijndoelstelling voor 2017
beschikbaar kwam. Op 22 februari heeft de Commissie dit geactualiseerde verslag uitgebracht.
De Commissie zal de begrotingsontwikkelingen van alle lidstaten monitoren in het kader van het Europees
semester, aan de hand van de nationale hervormingsprogramma's en de stabiliteits- of convergentieprogramma's
12
COM(2016) 727.
18
die tegen medio april moeten worden ingediend. In mei zal zij haar aanbevelingen doen en, mocht dat nodig zijn,
eventuele andere procedurele stappen zetten in het kader van het Pact.
In die context zal de Commissie ook haar volledige beoordeling geven van de kwestie of Finland en Litouwen de
flexibiliteit waarom zij hebben gevraagd, kunnen krijgen. Mocht dat het geval zijn, dan zou een en ander positief
uitwerken op de beoordeling van hun inachtneming van het Stabiliteits- en groeipact.
Bij een passende begrotingskoers gaat het niet alleen om de richting en de omvang van
het begrotingssaldo, maar ook om de samenstelling en de kwaliteit van de
overheidsfinanciën die daar achter schuilgaan. Lidstaten moeten de samenstelling van hun
begroting verbeteren door onder meer ruimte te creëren voor materiële en immateriële
investeringen. Overheidsuitgaven op alle overheidsniveaus moeten op gezette tijden worden
getoetst op hun doeltreffendheid en doelmatigheid. Daarbij moet ook worden gekeken naar de
doelstelling van meer billijkheid. Nationale begrotingskaders daadwerkelijk laten
functioneren kan helpen om deze doelstellingen te bereiken.
Door nationale begrotingskaders te verbeteren, kunnen groeivriendelijke
overheidsuitgaven worden gestimuleerd. In reactie op aanbevelingen zijn lidstaten
verschillende aspecten van hun begrotingsraamwerk verder blijven versterken. Zo heeft
Oostenrijk in januari 2017 een nieuwe Finanzausgleichs-wet goedgekeurd, waarmee de regels
voor overdrachten tussen de verschillende bestuursniveaus worden vereenvoudigd. Italië
legde de laatste hand aan de in 2009 ingezette hervorming van zijn begrotingsprocedures en structuur. Finland legde in zijn rechtsorde een ondubbelzinnig "pas-toe-of-leg-uit"-beginsel
vast voor de adviezen van zijn onafhankelijke begrotingsinstantie over de inachtneming van
nationale begrotingsregels. Bovendien is er in een aantal lidstaten een inhoudelijke reflectie
geweest over de vraag hoe nationale raamwerken te verbeteren. Nederland en Zweden hebben
speciale werkgroepen opgericht (resp. een adviesgroep van topambtenaren en een
parlementscommissie) die het bestaande begrotingskader tegen het licht hebben gehouden en
in 2016 met verbetervoorstellen zijn gekomen. In nagenoeg alle lidstaten zijn begrotingsraden
nu actief betrokken bij het nationale debat over het begrotingsbeleid. Ze maken regelmatig
onafhankelijke beoordelingen bekend van begrotingsplannen en -resultaten. Nu de Bulgaarse
begrotingsraad in de eerste jaarhelft van 2016 volledig operationeel is geworden, zijn Polen,
Slovenië en de Tsjechische Republiek de enige lidstaten die nog geen operationele
begrotingsraad hebben.
De Commissie heeft de omzetting van het Begrotingspact doorgelicht. Zij is daartoe
uitgenodigd in het Verdrag inzake stabiliteit, coördinatie en bestuur in de EMU. De
bepalingen van het Begrotingspact moeten de coherentie tussen het nationale en het Europese
begrotingskader versterken en meer draagvlak creëren in de lidstaten. Het verslag van de
Commissie wordt samen met dit pakket goedgekeurd, na uitgebreid overleg met de 22
verdragsluitende partijen (de landen van de eurozone, plus Bulgarije, Denemarken en
Roemenië)13. Uit dit verslag blijkt dat alle verdragsluitende partijen hun nationale
begrotingskaders ingrijpend hebben aangepast aan de eisen van het Begrotingspact, in
samenhang met Uniewetgeving.
13
Het overleg was bedoeld om de verdragsluitende partijen in de gelegenheid te stellen opmerkingen te maken
bij de bevindingen van de Commissie, overeenkomstig artikel 8, lid 1, van het Verdrag inzake stabiliteit,
coördinatie en bestuur in de Economische en Monetaire Unie.
19
De pensioenstelsels en de zorg hervormen kan de kwaliteit van de overheidsfinanciën
versterken, omdat de houdbaarheid van die stelsels op middellange en lange termijn
uitdagingen stelt in het licht van de hoge schulden en de vergrijzing van de bevolking.
Op middellange à lange termijn krijgen de meeste lidstaten te maken met middelgrote tot
grote houdbaarheidsrisico's14. Die zijn te verklaren doordat de overheidsschuld naar
verwachting nog steeds hoog blijft en doordat met stijgende uitgaven wordt gerekend als
gevolg van de vergrijzing. Deze risico's onderstrepen de noodzaak van verdere hervormingen,
met name in de zorg en in de pensioenstelsels, waarbij de begroting niet in gevaar mag
komen, maar tegelijk ook de zorg toegankelijk moet blijven en de pensioenen toereikend. In
vele landen is vooruitgang geboekt - met positieve effecten op de budgettaire houdbaarheid op
lange termijn - met name door de pensioenhervormingen die zijn doorgevoerd en die worden
geflankeerd door de recente begrotingsconsolidatie.
Het pensioenstelsel bleek het voorbije jaar een uitdaging voor een aantal lidstaten.
Terwijl in de voorgaande jaren talrijke lidstaten belangrijke pensioenhervormingen hebben
doorgevoerd, bleef de vooruitgang bij de hervorming van pensioenstelsels beperkt tot
onbestaande in de landen waarvoor in 2016 landspecifieke aanbevelingen terzake waren
vastgesteld. De beleidsuitdagingen voor deze groep landen liggen er nog steeds en moeten
worden aangepakt door een betere actuariële equivalentie en een hogere effectieve
pensioenleeftijd of een hoger algemeen werkgelegenheidspercentage.
De vooruitgang bij de hervorming van de zorgstelsels om deze kostenefficiënt te houden
en de toegang tot deze diensten betaalbaar te houden, verschilt van lidstaat tot lidstaat. 15.
Diverse landen (Finland, Ierland, Litouwen, Oostenrijk, Portugal, Roemenië en Slovenië)
hebben enige vorderingen gemaakt bij het adresseren van de landspecifieke aanbevelingen die
ze hebben gekregen. Daarbij gaat het om vooruitgang dankzij betere kostenefficiëntie, het
werken met streefcijfers en evaluaties voor de uitgaven, de verschuiving naar en het werken
met goedkopere zorg, en het terugdringen van informele betalingen. Andere hebben slechts
beperkte vooruitgang geboekt. De hervormingen die in een aantal lidstaten zijn ingezet,
moeten doorgaan en worden versneld om zorgstelsels doeltreffender, toegankelijker en
veerkrachtiger te maken. Hiermee kunnen ze bijdragen aan de volksgezondheid, economische
voorspoed en sociale cohesie. Bij de hervormingen komt het erop aan om een ieder toegang
tot snelle en kwalitatieve zorg te garanderen, om over te schakelen van klinische naar
ambulante zorg, om te investeren in gezondheidsbevordering, eerstelijnszorg en geïntegreerde
zorg, om de organisatie van de stelsels te verbeteren, medicijnen rationeler in te zetten,
gebruik te maken van gezondheidstechnologie, de inkoopprocedures meer te centraliseren, en
e-health- en gezondheidsinformatie-instrumenten in te zetten.
14
Risico's voor de budgettaire houdbaarheid bleken op middellange en lange termijn middelgroot tot groot te
zijn in: België, de Tsjechische Republiek, Ierland, Spanje, Frankrijk, Kroatië, Italië, Cyprus, Litouwen,
Luxemburg, Hongarije, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije,
Finland en het Verenigd Koninkrijk. Voor een nadere beoordeling van de uitdagingen voor de budgettaire
houdbaarheid, zie Europese Commissie (2017), "Debt Sustainability Monitor 2016", European Economy,
Institutional papers nr. 47.
15
Voor een analyse van de uitdagingen en beleidsopties in de zorg, zie Europese Commissie (2016), ‘Joint
Report on Health care and Long-term Care Systems & Fiscal Sustainability’, European Economy,
Institutional papers nr. 36.
20
6.
VOLGENDE STAPPEN
De Commissie zal een constructieve dialoog blijven voeren met de lidstaten. De analyse
die in de landverslagen wordt gepresenteerd, zal op bilaterale bijeenkomsten met de lidstaten
worden besproken. Vicevoorzitters en leden van de Commissie zullen lidstaten bezoeken om
er regeringen, nationale parlementen, sociale partners en andere stakeholders te ontmoeten.
Op de uitdagingen die in beeld zijn gekomen, zouden de lidstaten een antwoord moeten
bieden in hun nationale hervormingsprogramma's, maar ook in hun stabiliteits- of
convergentieprogramma's die tegen medio april moeten worden bekendgemaakt en bij de
Commissie worden ingediend. De Commissie zal de belangrijkste bevindingen van haar
analyse met het Europees Parlement bespreken.
De lidstaten moeten hun nationale parlementen en sociale partners bij het hele proces
betrekken en draagvlak creëren voor het hervormingsproces door de groep stakeholders
te verruimen. Of de uitvoering een succes wordt, hangt vaak af van lagere bestuursniveaus.
Daarom heeft de Commissie de lidstaten ook gevraagd om in hun nationale
hervormingsprogramma's uit te leggen hoe regionale en lokale overheden, afhankelijk van de
bevoegdheidsverdeling binnen individuele lidstaten, betrokken zijn bij de voorbereiding van
het programma en bij de uitvoering en/of uitwerking van hervormingen.
21
BIJLAGE 1 - GEÏNTEGREERD TOEZICHT OP MACRO-ECONOMISCHE EN BUDGETTAIRE ONEVENWICHTIGHEDEN
Stabiliteits- en groeipact
Procedure bij macroeconomische
onevenwichtigheden (PMO) 16
(MTD:
middellangetermijndoelstelling /
BTP:
buitensporigtekortprocedure)
Opmerkingen
Preventief deel
BE
MTD nog niet bereikt; onderworpen aan
schuldregel17
Preventief deel
BG
Buitensporige onevenwichtigheden
MTD ruimschoots bereikt
Preventief deel
CZ
MTD ruimschoots bereikt
Preventief deel
DK
MTD bereikt
Preventief deel
DE
Onevenwichtigheden
MTD ruimschoots bereikt; onderworpen aan
schuldregel
Preventief deel
EE
MTD bereikt
Preventief deel
IE
Onevenwichtigheden
MTD nog niet bereikt; onderworpen aan
overgangsregel voor de schuld
16
De categorieën "onevenwichtigheden" en "buitensporige onevenwichtigheden" brengen specifieke
monitoring met zich mee, die kan variëren afhankelijk van de ernst van de uitdagingen.
17
Schuldregel: Indien de 60%-referentie voor de schuldquote niet in acht wordt genomen, komt de betrokken
lidstaat in de buitensporigtekortprocedure, nadat alle relevante factoren en de impact van de economische
cyclus zijn meegewogen, indien de kloof tussen zijn schuldpeil en de 60%-referentie niet wordt verminderd
met 1/20e per jaar (gemiddeld over 3 jaar). Overgangsregel voor de schuld: Elke lidstaat in de
buitensporigtekortprocedure krijgt een periode van drie jaar na de correctie van het buitensporige tekort om
aan de schuldregel te voldoen. Dit betekent niet dat de schuldregel helemaal niet van toepassing is in deze
periode; lidstaten moeten tijdens deze overgangsperiode namelijk voldoende vooruitgang boeken richting de
naleving van de schuldregel. Een negatieve beoordeling van de vooruitgang die is geboekt bij de naleving
van de schuldbenchmark tijdens de overgangsperiode, kan uitmonden in het inleiden van een
buitensporigtekortprocedure.
22
Corrigerend deel
Buitensporig tekort, termijn voor correctie:
2016
EL
Onderworpen aan specifiek programma
voor financiële bijstand
MTD bereikt; onderworpen aan
overgangsregel voor de schuld
Corrigerend deel
ES
Onevenwichtigheden
Buitensporig tekort, termijn voor correctie:
2018
Corrigerend deel
FR
Buitensporige onevenwichtigheden
Buitensporig tekort, termijn voor correctie:
2017
Corrigerend deel
HR
Buitensporige onevenwichtigheden
Buitensporig tekort, termijn voor correctie:
2016
MTD bereikt; onderworpen aan schuldregel18
18
Voorwaarde is wel de intrekking van het BTP-besluit op basis van gevalideerde begrotingsresultaten voor
2016.
23
Stabiliteits- en groeipact
Procedure bij macroeconomische onevenwichtigheden
(PMO)
(MTD:
middellangetermijndoelstelling /
BTP:
buitensporigtekortprocedure)
Preventief deel
IT
Buitensporige onevenwichtigheden
MTD nog niet bereikt; onderworpen aan
schuldregel
Preventief deel
CY
Buitensporige onevenwichtigheden
MTD bereikt; onderworpen aan
overgangsregel voor de schuld
Preventief deel
LV
MTD bereikt
Preventief deel
LT
MTD bereikt
Preventief deel
LU
MTD ruimschoots bereikt
Preventief deel
HU
MTD nog niet bereikt; onderworpen aan
schuldregel
Preventief deel
MT
MTD nog niet bereikt
Preventief deel
NL
Onevenwichtigheden
MTD ruimschoots bereikt; onderworpen aan
schuldregel
Preventief deel
AT
MTD nog niet bereikt; onderworpen aan
schuldregel
Preventief deel
PL
PT
MTD nog niet bereikt
Buitensporige onevenwichtigheden
Corrigerend deel
Buitensporig tekort, termijn voor correctie:
24
Opmerkingen
2016
MTD nog niet bereikt; onderworpen aan
overgangsregel voor de schuld19
Preventief deel
RO
MTD nog niet bereikt
Preventief deel
SI
Onevenwichtigheden
MTD nog niet bereikt; onderworpen aan
overgangsregel voor de schuld
Preventief deel
SK
MTD nog niet bereikt
Preventief deel
FI
Geen onevenwichtigheden
MTD nog niet bereikt; schuldquote boven
referentiewaarde van 60% bbp
Uit PMO
Preventief deel
SE
Onevenwichtigheden
MTD ruimschoots bereikt
Corrigerend deel
UK
Buitensporig tekort; termijn voor correctie:
2016-2017
(*) De aanbevelingen in het kader van het "Twopack" (Verordening (EU) nr. 473/2013) betreffende maatregelen die moeten worden genomen om te zorgen
voor een tijdige correctie van het buitensporige overheidstekort, hebben alleen betrekking op lidstaten van de eurozone.
19
Voorwaarde is wel de intrekking van het BTP-besluit op basis van gevalideerde begrotingsresultaten voor
2016.
25
BIJLAGE 2: VOORUITGANG GEBOEKT BIJ REALISEREN DOELSTELLINGEN EUROPA 2020-STRATEGIE
Europa 2020-doelstellingen
voor EU
Gegevens over
2010
Meest recente
beschikbare gegevens
In 2020, op basis van
recente trends
1. Arbeidsparticipatie
bevolking in leeftijd 20-64
jaar verhogen tot min. 75%
68,6%
70,1% (2015)
Doelstelling waarschijnlijk
gehaald
2. Optrekken gezamenlijke
publiek-private investeringen
in O&O tot 3% bbp
1,93%
2,03% (2015)
Doelstelling waarschijnlijk
niet gehaald
3a. Uitstoot broeikasgassen
met min. 20% terugdringen
t.o.v. 1990
14,3% reductie
22% reductie (2015)
Doelstelling waarschijnlijk
gehaald
3b. Aandeel hernieuwbare
energie in
eindenergieverbruik verhogen
tot 20%
12,8%
16% (2014)
Doelstelling waarschijnlijk
gehaald
3c. Toewerken naar
verbetering energie-efficiëntie
met 20%
5,7% toename
(voor primair
energieverbruik)
10,7% toename (voor
primair energieverbruik 2015)
Doelstelling waarschijnlijk
gehaald
4a. Aandeel voortijdige
schoolverlaters terugbrengen
tot minder dan 10%
13,9%
10,8% (2016)
Doelstelling waarschijnlijk
gehaald
4b. Percentage bevolking in
leeftijd 30-34 jaar dat tertiair
onderwijs heeft voltooid,
optrekken tot min. 40%
33,8%
39% (2016)
Doelstelling waarschijnlijk
gehaald
5. Aantal mensen dat zich in
situatie van armoede of
sociale uitsluiting bevindt of
dreigt daarin terecht te
komen, met min. 20 miljoen
verminderen.
Toename met 0,5
miljoen (t.o.v.
nulmeting 2008)
Toename met 1,7
miljoen (t.o.v. nulmeting
2008)
Doelstelling waarschijnlijk
niet gehaald
Bronnen: Europese Commissie; Europees Milieuagentschap.
26
BIJLAGE 3 - BEVINDINGEN VAN DE DIEPGAANDE EVALUATIES, PER LIDSTAAT
Bulgarije ondervindt buitensporige onevenwichtigheden. Kwetsbaarheden in de financiële
sector gaan gepaard met hoge schulden in de vennootschapssector in een omgeving van
onvoltooide arbeidsmarktaanpassingen. De nettoverplichtingen aan het buitenland zijn
gedaald tegen een achtergrond van een overschot op de lopende rekening. De banksector is
gestabiliseerd, maar problemen uit het verleden in verband met zwak beleid en toezicht zijn
nog niet volledig weggewerkt. De autoriteiten hebben de Asset Quality Review en de
stresstests voor de banksector uitgevoerd en ook de balansen van pensioenfondsen en
verzekeringsondernemingen zijn doorgelicht. De betrokken ondernemingen kregen
follow-upmaatregelen opgelegd, maar deze moeten nog worden geïmplementeerd. De
schuldafbouw in de vennootschapssector verloopt ordelijk maar traag, waardoor er nog een
groot volume schulden van de particuliere sector is en een nog steeds hoog percentage
oninbare leningen. De situatie op de arbeidsmarkt is verbeterd, maar het
werkgelegenheidsniveau blijft laag, de langdurige werkloosheid is hoog en de mismatches op
de arbeidsmarkt blijven hardnekkig. Enige beleidsmaatregelen zijn genomen om de
belangrijkste oorzaken van onevenwichtigheid aan te pakken, maar meer vooruitgang is nodig
om de resterende kwetsbare punten in de financiële sector, zoals het toezicht op banken en
niet-bancaire financiële instellingen, aan te pakken, alsmede de zwakke punten die een rem
zijn voor het insolventieraamwerk.
Duitsland blijft onevenwichtigheden ondervinden. Het hardnekkig grote overschot op de
lopende rekening heeft grensoverschrijdende relevantie en valt terug te voeren op
besparingsoverschotten en getemperde investeringen in zowel de private als de publieke
sector. In 2015 en 2016 is het overschot op de lopende rekening nog verder aangegroeid en de
verwachting is dat het hoog zal blijven. Dit overschot aanpakken, heeft gevolgen voor de
herbalanceringsperspectieven van de rest van de eurozone omdat een dynamischere
binnenlandse vraag in Duitsland helpt de lage inflatie te boven te komen en de druk verzacht
om schulden te afbouwen in lidstaten met hoge schulden. De voorbije jaren zijn de
overheidsinvesteringen toegenomen maar, uitgedrukt als percentage van het bbp, blijft hun
aandeel laag vergeleken met de eurozone, zeker gelet op de begrotingsruimte en de
investeringsachterstand, met name op gemeentelijk niveau. Ondanks de lage rente die voor
gunstige financieringsvoorwaarden zorgt, is het effect van zakelijke investeringen op het bbp
nog steeds bescheiden. Terwijl het herstel in de particuliere consumptie doorzet, zijn de
besparingen van huishoudens opgelopen tot recordniveaus in de eurozone. Maatregelen zijn
genomen om de overheidsbestedingen te versterken en om de vormgeving van de federale
begrotingsbetrekkingen te verbeteren. Bijkomende beleidsmaatregelen moeten de
investeringen verder versterken, onder meer door de dienstensector te hervormen en het
belastingstelsel doelmatiger te maken, maar ook door de arbeidsmarktactiviteit van tweede
verdieners, mensen met een laag inkomen en oudere werknemers te stimuleren - en zo de
inkomens van huishoudens op te stuwen en de effecten van de vergrijzing tegen te gaan.
Ierland ondervindt onevenwichtigheden. Ondanks verbeteringen van stroomvariabelen
vormen de hoge standen van de publieke en private schuld en van de externe
nettoverplichtingen kwetsbare plekken. Sterke productiviteitsgroei de afgelopen paar jaar
heeft het concurrentievermogen verder verbeterd en de recente verslechtering van de
internationale netto-investeringspositie lijkt te zijn bepaald door factoren die los staan van de
nationale economie. Opgestuwd door een stevig herstel ligt de verhouding van particuliere en
publieke schuld nog hoog ten opzichte van het bbp, maar ze neemt af. Het aandeel oninbare
leningen is de voorbije jaren afgenomen, maar blijft nog groot. Banken zijn goed
27
geherkapitaliseerd en hun winstgevendheid blijft weliswaar laag, maar verbetert geleidelijk.
Huizenprijzen stijgen in een snel tempo, vooral onder invloed van aanbodbeperkingen, maar
wel vanaf waarschijnlijk ondergewaardeerde niveaus. De voorbije jaren zijn
beleidsmaatregelen genomen om de financiële sector te versterken, schulden te herschikken,
het woningaanbod uit te breiden en de overheidsfinanciën op een houdbare leest te schoeien,
en er zitten nog meer maatregelen in de pijplijn.
Spanje ondervindt onevenwichtigheden. Een sterk economisch herstel blijft de herbalancering
van de economie schragen. Toch is er nog steeds een groot aantal onevenwichtigheden in de
vorm van externe en interne schuld, zowel van de overheid als in de particuliere sector, die
kwetsbaarheden vormen tegen een achtergrond van hoge werkloosheid en die
grensoverschrijdende relevantie hebben. De herbalancering in de externe sector vordert,
dankzij de overschotten die sinds 2013 op de lopende rekening worden geboekt. Niettemin
blijven de nettoverplichtingen ten aanzien van het buitenland zeer hoog en het zal tijd vergen
voordat ze prudente niveaus bereiken. Ook in de particuliere sector wordt vooruitgang
geboekt bij de schuldafbouw, dankzij gunstige groeiomstandigheden, terwijl een gezondere
financiële sector de economische activiteit schraagt. Desondanks moeten de schulden nog
verder worden afgebouwd, met name bij huishoudens. De schuldquote van de overheid zal,
ondanks een vrij robuust herstel, waarschijnlijk niet op een neerwaarts pad worden gebracht,
als gevolg van hoge maar afnemende tekorten. Ondanks een opvallende daling de voorbije
drie jaar blijft de werkloosheid zeer hoog. Maatregelen zijn genomen om het
concurrentievermogen te versterken, maar verdere beleidsmaatregelen zouden het externe
overschot kunnen versterken, voor een duurzame vermindering van het overheidstekort
kunnen zorgen en duurzame groei kunnen ondersteunen.
Frankrijk ondervindt buitensporige onevenwichtigheden. In een omgeving van lage
productiviteitsgroei kunnen een hoge overheidsschuld en een zwak concurrentievermogen
voor de toekomst risico's met grensoverschrijdende relevantie inhouden. Het
concurrentievermogen is beginnen te verbeteren en het exportmarktaandeel is de jongste jaren
gestabiliseerd. Niettemin verhindert een bescheiden productiviteitsgroei een sneller herstel
van het kostenconcurrentievermogen, ondanks maatregelen om de arbeidskosten te beperken
en ondanks een gematigde loonontwikkeling. De winstmarges van niet-financiële
vennootschappen zijn enigszins hersteld sinds 2013, maar blijven wegen op de investeringen.
De overheidsschuld blijft verder oplopen, zij het in een vertraagd tempo, en de
houdbaarheidsrisico's op de middellange termijn zijn groot. Beleidstoezeggingen uit het
verleden zijn omgezet in maatregelen om het functioneren van de product- en arbeidsmarkten
en het concurrentievermogen van het mkb te verbeteren. Hoewel recente hervormingen een
belangrijke stap voorwaarts zijn, moet een aantal beleidsuitdagingen nog steeds worden
aangepakt en zijn verdere maatregelen nodig, met name om de overheidsbestedingen en de
belastingheffing doelmatiger te laten verlopen, om het minimumloon en het stelsel van de
werkloosheidsuitkeringen te hervormen, en om het onderwijssysteem en het
ondernemingsklimaat te verbeteren.
Kroatië ondervindt buitensporige onevenwichtigheden. De kwetsbaarheden houden verband
met hoge niveaus van overheidsschuld, particuliere schuld en schuld ten opzichte van het
buitenland, die alle grotendeels in buitenlandse valuta luiden, tegen een achtergrond van lage
potentiële groei. De overschotten op de lopende rekening beginnen hun neerslag te vinden in
een daling van de brutoschuld ten opzichte van het buitenland. De versnelling van het
economisch herstel helpt de particuliere schuldquote verder te verlagen, en vanaf dit jaar
bevindt ook de overheidsschuldquote zich op een neerwaarts pad. Ondanks recente verliezen
28
blijft de financiële sector betrekkelijk goed gekapitaliseerd en herstelt de winstgevendheid
zich. Het percentage oninbare leningen is afgenomen, maar blijft hoog. De voorbije jaren is
een aantal maatregelen goedgekeurd met betrekking tot de insolventieraamwerken en om de
flexibiliteit op de arbeidsmarkt te verbeteren. Ook de overheidsfinanciën zijn opvallend
verbeterd. Toch is de vooruitgang bij de structurele hervormingen sinds medio 2015 gaan
vertragen. Er blijven lacunes in het beleid bestaan, met name wat betreft het beheer van de
overheidsfinanciën, de modernisering van de overheidsdiensten, het verbeteren van het
ondernemingsklimaat en het aanpakken van de lage participatiegraad.
Italië ondervindt buitensporige onevenwichtigheden. De hoge overheidsschuld en de blijvend
zwakke productiviteitsdynamiek houden grensoverschrijdende risico's voor de toekomst in, in
een context van een groot volume oninbare leningen en hoge werkloosheid. De
overheidsschuldquote begint te stabiliseren, maar zit nog niet op een neerwaarts traject door
een verslechtering van het structurele primaire saldo en matige nominale groei. Het
concurrentievermogen blijft zwak omdat de productiviteitsdynamiek bescheiden blijft, mede
door het trage herstel van de investeringen. Het volume oninbare leningen is nog maar net
beginnen te stabiliseren en drukt nog steeds op de winst van banken en hun
kredietverleningsbeleid, terwijl kapitaliseringsbehoeften kunnen opduiken in een context van
moeilijke toegang tot kapitaalmarkten. De arbeidsparticipatie en de werkgelegenheid nemen
toe, maar de werkloosheid, en met name de langdurige werkloosheid, blijft hoog, met
negatieve gevolgen voor de toekomstige groei. Na positieve hervormingen van de
begrotingsprocedure, de arbeidsmarkt, de banksector, de insolventieprocedures, de
rechtspraak en de overheidsdiensten is de hervormingsdynamiek sinds medio 2016 vertraagd.
Ook blijven er belangrijke beleidslacunes, met name wat betreft concurrentie, belastingen, de
strijd tegen corruptie en de hervorming van het raamwerk voor collectieve onderhandelingen.
Cyprus ondervindt buitensporige onevenwichtigheden. Een zeer groot volume oninbare
leningen weegt op de financiële sector en een groot volume particuliere, publieke en externe
schulden hangt als een dreigende schaduw boven de economie, terwijl de werkloosheid hoog
is en de potentiële groei zwak blijft. De lopende rekening is nog steeds negatief en is niet van
dien aard dat een houdbare evolutie van de stand van de externe nettoverplichtingen is
verzekerd. De verwachting is dat de overheidsschuld zijn piek heeft bereikt, maar de huidige
versoepeling van het begrotingsbeleid zal tot een vertraging leiden van de vereiste aanpassing.
Ondanks grondige herstructureringen van de banksector en de verbeterde kapitaalposities
neemt het volume oninbare leningen traag af, maar het blijft zeer hoog. Gebrekkige
afdwinging van contracten, een ondoelmatige rechtspraak en bottlenecks bij de uitvoering van
de beslagleggings- en insolventieraamwerken zetten een rem op de schuldafbouw van de
particuliere sector en het verminderen van het volume oninbare leningen. De
hervormingsdynamiek heeft sinds 2016 aan scherpte verloren en er blijven beleidslacunes
bestaan op het gebied van overheidsdiensten, begrotingsbeheer, de rechtspraak, het raamwerk
voor eigendomsbewijzen, de elektriciteitssector en de privatisering.
Nederland ondervindt onevenwichtigheden. Deze onevenwichtigheden houden verband met
het hoge volume particuliere schulden en het grote overschot op de lopende rekening, allebei
van grensoverschrijdend belang. De schuld in de particuliere sector is de afgelopen paar jaar
slechts zeer geleidelijk teruggelopen. De nominale hypotheekschulden lopen op, terwijl de
groei van de huizenprijzen opnieuw begint aan te trekken. Het grote overschot op de lopende
rekening, dat vooral een afspiegeling is van structurele aspecten van de economie en het
beleidskader voor niet-financiële vennootschappen, neemt af dankzij het herstel van de
binnenlandse vraag. De behoefte aan schuldafbouw bij huishoudens draagt bij tot de totale
29
besparingen. Recente maatregelen om de fiscale en niet-fiscale wig op arbeid te verminderen,
kunnen de binnenlandse vraag helpen te ondersteunen. Toch liggen er op het gebied van
pensioenhervormingen en de hypotheekrenteaftrek nog beleidsuitdagingen, om de prikkels
voor het aangaan van hypotheekschulden te herbalanceren.
Portugal ondervindt buitensporige onevenwichtigheden. Het grote volume externe
nettoverplichtingen, particuliere en publieke schulden en een hoog percentage oninbare
leningen vormen kwetsbaarheden in een context van dalende, maar nog steeds hoge
werkloosheid en geringe productiviteit. Het groeipotentieel blijft nog steeds achter bij het
niveau van vóór de crisis, onder invloed van hardnekkige bottlenecks en starheid op de
product- en arbeidsmarkten in combinatie met majeure externe onevenwichtigheden. Het
saldo op de lopende rekening ligt nog onder het niveau dat nodig is voor een aanzienlijke
aanpassing van de externe nettoverplichtingen, en de loonkosten per eenheid product nemen
toe door achterblijvende productiviteitsgroei en stijgende lonen. De particuliere schuld daalt
en de overheidsschuld is gestabiliseerd, maar verdere schuldafbouw blijft nodig. Het grote
volume oninbare leningen is nog niet gestabiliseerd en, in combinatie met de geringe
winstgevendheid en de betrekkelijk zwakke kapitaalbuffers, vormt dit een risico voor de
balansen van banken. De situatie op de arbeidsmarkt is verbeterd, maar zowel de
jeugdwerkloosheid als de langdurige werkloosheid is nog steeds groot, net als de
compartimentering van de markt. De hervormingsdynamiek is sinds 2014 verslapt en er
blijven nog beleidslacunes bestaan op het gebied van product- en dienstenmarkten,
vaardigheden
en
innovatie,
budgettaire
houdbaarheid,
herstructurering
van
vennootschapsschulden, en starre arbeidsmarkten.
Slovenië ondervindt onevenwichtigheden. Zwakke punten in de banksector, de schuldenlast
van vennootschappen en budgettaire risico's vormen kwetsbare punten. De bestaande
onevenwichtigheden in de volumes nemen geleidelijk af, mede dankzij de hervattende groei.
In de sector vennootschappen is de schuldenlast fors afgebouwd, en particuliere investeringen
(ook in de vorm van buitenlandse directe investeringen) trekken weer aan, al blijft de
hoeveelheid inkomende buitenlandse directe investeringen laag vergeleken met vergelijkbare
landen in de regio. De overheidsschuld bereikte in 2015 een piek en voor de komende jaren
wordt een neerwaartse aanpassing verwacht. Vooruitgang bij de herstructurering van de
banksector ging gepaard met een snel afnemend percentage oninbare leningen, een trend die
zich naar verwachting zal doorzetten. Het kabinet heeft de nodige maatregelen genomen om
de banksector te consolideren en te herstructureren en om de governance van staatsbedrijven
te verbeteren. Niettemin zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om de schulden in de sector
vennootschappen en de resterende zwakke punten van de financiële sector aan te pakken, om
zo de overheidsfinanciën op lange termijn houdbaar te maken en het ondernemingsklimaat te
verbeteren.
Finland ondervindt geen onevenwichtigheden. De voorbije jaren heeft Finland aan
concurrentievermogen verloren in verband met de achteruitgang van sleutelsectoren en een
loongroei boven de productiviteit. Het groeipotentieel is na de crisis teruggevallen en de
verwachting is dat de groei van de arbeidsproductiviteit bescheiden blijft. De banksector is
goed gekapitaliseerd en redelijk winstgevend en het aandeel oninbare leningen ligt laag. De
particuliere schuldquote loopt op, maar in een trager tempo. De overheidsschuld is de laatste
jaren snel toegenomen, maar blijft op betrekkelijk prudente niveaus en het stijgingstempo is
recentelijk vertraagd. Een dynamische sector van startersbedrijven schraagt structurele
veranderingen. Onder sterke druk van het kabinet zijn de sociale partners het eens geraakt
over maatregelen om het kostenconcurrentievermogen te verbeteren, met name wat
30
arbeidskosten betreft, en om bedrijven veerkrachtiger te maken door soepelere
loonvormingspraktijken. Daarnaast zijn maatregelen genomen om de prikkels voor het
aangaan van buitensporige hypotheekschulden tegen te gaan. De beleidsuitdagingen die zich
aandienen, houden verband met de aanhoudende stijging van de langdurige werkloosheid, die
duidelijk maakt dat het arbeidsmarktbeleid doelgerichter moet worden en dat verder moet
worden geïnvesteerd in een leven lang leren en in beroepsopleiding.
Zweden ondervindt onevenwichtigheden. De hardnekkige stijging van de huizenprijzen vanaf reeds overgewaardeerde niveaus - in combinatie met een verdere aangroei van de
schulden van huishoudens draagt een risico van een onordelijke correctie in zich. De reeds
hoge schuldenlast van huishoudens blijft toenemen, terwijl huizenprijzen, die al
overgewaardeerd lijken te zijn, in een hoog tempo blijven stijgen. Banken lijken weliswaar
afdoende te zijn gekapitaliseerd, maar een onordelijke correctie kan ook ongunstig uitwerken
voor de financiële sector, omdat de blootstelling van banken aan hypotheekschulden van
huishoudens blijft toenemen. In dat geval kunnen er overloopeffecten naar buurlanden spelen,
omdat Zweedse bankgroepen systeemrelevant zijn in de Scandinavisch-Baltische regio. De
autoriteiten zijn zich goed bewust van de toenemende risico's en de voorbije jaren zijn
maatregelen genomen om de groei van hypotheekschulden in te tomen en meer huizen te laten
bouwen. De stappen die het beleid tot dusver heeft gezet, zijn echter onvoldoende om
oververhitting in de huizensector tegen te gaan. Al met al blijven er beleidslacunes bestaan op
het gebied van huizenbelasting, het macroprudentiële kader en het aanpakken van bottlenecks
in het aanbod van nieuwe woningen. Ook zijn er nog hinderpalen voor een doelmatig gebruik
van de bestaande woningvoorraad.
___________________________
31
Download
Random flashcards
Create flashcards