We hadden al gezien dat sommige dieren toevallig bepaalde

advertisement
v-8
11.
We hadden al gezien dat sommige dieren toevallig bepaalde voordelige eigenschappen hebben. Je
kunt je voorstellen dat zo’n dier-met-voordeel meer nakomelingen krijgt dan andere dieren. En die
nakomelingen erven natuurlijk zijn voordelige eigenschappen. Na verloop van tijd zien we dan ook
steeds meer dieren-met-voordeel rondlopen. Dit noem je natuurlijke selectie: de natuur selecteert
de best aangepaste individuen uit.
De fennek stamt af van ‘gewone’ vossen. Lang geleden is een groepje gewone vossen in de
Sahara terecht gekomen. Sommige vossen waren net iets beter aangepast aan de warmte, en
kregen dus meer jongen dan de anderen. Zo is de woestijnvos ontstaan.
Stel dat de Sahara langzaam begroeid raakt met gras. Zou de fennek dan hetzelfde blijven, of
zou de soort weer evolueren (veranderen)? Licht je antwoord toe.
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
f
b
a
d
e
i
c
j
h
aApenrots
bLeeuwenterras
cKleine-Zoogdierenhuis
dUilenruïne
e Californische zeeleeuwen
fInsectarium
gPinguïnrots
hFazanterie
iGierenvolière
jChimpansees
26
g
Een vruchtbaar chimpanseevrouwtje heeft een sterk opgezwollen achterwerk.
Daar worden de chimpanseemannen sterk door aangetrokken.
werkblad evolutie
VMBO
mei2014
v-2
dier & omgeving
W
elkom in Artis! Dit werkblad leidt je langs een aantal dieren door
heel het park. Om de vragen te kunnen beantwoorden moet
je de dieren daar goed bekijken. Bij sommige vragen staat een
foto of plaatje als voorbeeld. De locaties waar naar word verwezen, vind je
terug op de plattegrond aan de achterkant.
In Artis zijn ongeveer 900 verschillende diersoorten in het echt te bewonderen. Dat lijkt misschien heel veel, maar het is maar een piepklein deel
van alle soorten dieren die er zijn. Wetenschappers denken dat er miljoenen verschillende soorten dieren en planten op aarde leven.
En iedere soort – van kever tot kameel – is aangepast aan de omgeving
waarin hij leeft. De apen op de Apenrots bij de ingang komen bijvoorbeeld
alleen voor in Japan, in gebieden waar het ’s winters heel koud is. Door
goed naar een dier te kijken kun je zien dat elke soort is aangepast aan de
omgeving waarin hij leeft.
Dit is een smaragdgroene
rozenkever. Er zijn meer dan
300.000 verschillende soorten
kevers bekend.
v-7
natuurlijke selectie
8.
Evolutie gaat heel langzaam. Soorten passen zich stapje voor stapje aan nieuwe omstandigheden
aan. Het was lange tijd een raadsel hoe evolutie precies werkt, totdat de Engelse bioloog Charles
Darwin in 1859 met een nieuwe, spectaculaire theorie kwam: die van de natuurlijke selectie.
Ga naar het verblijf van de chimpansees. De chimpansees die je hier ziet zijn niet
allemaal precies hetzelfde. Er zijn altijd wel (kleine) verschillen. Welke verschillen zie
je tussen de chimpansees? Noem er twee.
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
9.
Kijk eens naar jezelf en naar de leerlingen in je klas. Welke verschillen zie je bij jullie?
Noem er weer twee. Leg bij elk verschil uit wat het voordeel of nadeel daarvan is.
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
In een groep dieren (van één soort) is altijd variatie. Sommige dieren hebben een nét iets dikkere
vacht, zijn nét iets kleiner, kunnen nét iets beter zien in het donker, en noem maar op. Soms heeft
dat dier helemaal niets aan zo’n eigenschap. Maar bepaalde eigenschappen kunnen ervoor zorgen
dat een dier iets beter aan zijn omgeving is aangepast dan zijn soortgenoten.
10. Ga naar het verblijf van de fennek (in het Kleine-
Zoogdierenhuis). Deze woestijnvos leeft in de
Sahara (in Afrika) waar het in de zomer heel heet
en droog is. In Noord-Amerika en Noord-Europa
komt een andere vossensoort voor: de poolvos.
Deze soort is juist aangepast aan extreme kou en
wind. Welke eigenschap is gunstig (goed) voor
welke soort?
gunstig voor de fennek
een dikke vetlaag hebben
een dunne vacht hebben
een middagdutje doen
een witte vacht hebben
hele grote oren hebben
gunstig voor de poolvos
v-6
6.
De zeeleeuw doet nog iets anders met zijn voorpoten dan slingeren of lopen. Dat is:
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
7.
Ga naar de Fazanterie en naar de Gierenvolière en zoek zelf nog een voorbeeld van twee
lichaamsdelen (van verschillende dieren) die volgens jou hetzelfde ‘bouwplan’ hebben, maar
op een andere manier worden gebruikt.
lichaamsdeel 1 ……………………………………………......................................................................
dier 1 …………………………………………….....
gebruik …………………………………………….....
dier 2 …………………………………………….....
gebruik …………………………………………….....
Teken deze twee lichaamsdelen van de dieren naast elkaar.
lichaamsdeel 2 ……………………………………………....................................................................
dier 3 …………………………………………….....
gebruik …………………………………………….....
dier 4 …………………………………………….....
gebruik …………………………………………….....
Teken deze twee lichaamsdelen van de dieren naast elkaar.
v-3
1.
Hieronder staat een lijst met zes eigenschappen.
a het dier heeft grote ogen
b het dier heeft een dikke vacht
c het dier heeft goede oren
d het dier heeft scherpe hoektanden
e het dier kan in een korte tijd heel snel rennen
f het dier heeft een ‘ronde’ lichaamsbouw en een dikke buik
Ga naar de Apenrots. Aan welke twee eigenschappen kun je zien dat de Japanse makaak is aangepast aan kou (noteer alleen de letters) ?
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
Ga naar het leeuwenterras. Aan welke twee eigenschappen kun je zien dat een dier is aangepast
aan het jagen op zebra’s en gnoes (noteer alleen de letters) ?
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
Ga naar het Kleine-Zoogdierenhuis of de Uilenruïne. Aan welke twee eigenschappen kun je zien
dat een dier is aangepast aan leven in het donker (noteer alleen de letters) ?
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
2.
Ga naar het bassin van de Californische zeeleeuwen. Zeeleeuwen kunnen fantastisch zwemmen. Zij zijn goed aangepast aan een leven in het water. Noem twee eigenschappen waar je dat
aan kunt zien:
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
3.
Ook andere dieren hebben eigenschappen die te maken hebben met de omgeving waarin ze
leven. Zoek zelf in Artis een voorbeeld van zo’n dier. Schrijf op in welke
omgeving dat dier voorkomt en aan welke eigenschap je dat kunt zien.
dier
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
eigenschap
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
omgeving
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
v-4
argumenten voor evolutie
Alle levensvormen op aarde zijn uiteindelijk familie van elkaar. Zelfs de regenboogvis in het Aquarium
en de grote miereneter op de Pampa: ze stammen allebei af van een primitieve diersoort die miljoenen jaren geleden op aarde leefde. In die miljoenen en miljoenen jaren zijn soorten heel langzaam
veranderd, en zijn uit oude soorten weer nieuwe ontstaan. Dat noem je evolutie. Andere soorten,
zoals de dinosauriërs en de mammoet bestaan niet meer. Zij zijn juist uitgestorven. Als je familie van
elkaar bent, dan lijk je op elkaar. Laten we eens kijken of dat bij diersoorten ook zo is.
4. Ga naar de verblijven van onderstaande roodgedrukte dieren en bekijk ze goed.
Schrijf op aan welk ander dier zij het meest verwant zijn en waaraan je dat ziet.
de Mexicaanse roodknievogelspin (zie het Insectarium)
is het meest verwant aan de Atlasvlinder / een vleermuis , en dat zie ik aan:
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
extra weetje
De Atlasvlinder heeft geen roltong
en kan dus niet eten. Hij leeft
daardoor meestal niet langer dan 5
dagen.
extra weetje
Als vleermuizen rusten klappen ze
hun vleugels helemaal in.
de zwartvoetpinguïn (zie de pinguïnrots)
is het meest verwant aan stokstaartjes / jan-van-gents , en dat zie ik aan:
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
extra weetje
Bij stokstaartjes staat
één lid van de groep op
wacht en speurt de lucht
af naar grote roofvogels.
extra weetje
Broedparen van de
jan-van-gent blijven hun
hele leven bij elkaar.
v-5
5.
Hieronder zie je de botten in de hand van de gibbon (een mensaap). Ook zie je vergelijkbare
voorpootdelen van een hond en een varken. Bij elk dier zie je van boven naar beneden: een
stukje van de ellepijp en het spaakbeen, een aantal handwortelbeentjes, een aantal middenhandsbeentjes en een aantal vingerkootjes. Maar er zijn natuurlijk ook verschillen.
Noem twee dingen die bij elke voorpoot (een beetje) verschillend zijn.
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
……………………………………………………………………………………………………………………...………………………………………………………............
gibbon
hond
varken
spaakbeen
ellepijp
handwortelbeentjes
middenhandsbeentjes
vingerkootjes,
waarvan de laatste
soms bedekt
met nagel of hoef
Het klinkt misschien ongelofelijk, maar de botten van de voorpoten van alle zoogdieren zien er
ongeveer hetzelfde uit. De functie is niet altijd hetzelfde. Gibbons gebruiken hun handen om
van tak naar tak te slingeren. Varkens en honden lopen er op.
Download