Praktisch stappenplan toezichthouders bouw- en woningtoezicht handhavingsverzoeken Omgevingswet APV

Praktisch stappenplan voor toezichthouders bouwen woningtoezicht bij handhavingsverzoeken onder
de Omgevingswet en APV
• Handhavingsverzoeken vereisen een gestructureerde aanpak van voorbereiding,
planning, uitvoering, verslaglegging en follow-up.
• Belangrijke documenten zijn het handhavingsverzoek, bouwvergunningen, eerdere
controles, kadastrale gegevens en bewijsmateriaal.
• De Omgevingswet en APV vormen het juridische kader; de Omgevingswet
introduceert nieuwe handhavingsinstrumenten zoals de bestuurlijke boete.
• Coördinatie met andere afdelingen en instanties is cruciaal voor een effectieve
handhaving.
• Een checklist en heldere communicatie met betrokkenen zorgen voor een
transparante en juridisch correcte afhandeling.
Inleiding
Toezichthouders bij gemeenten spelen een essentiële rol bij het handhaven van de regels
rondom bouw- en woningtoezicht, met name in het kader van de Omgevingswet en de
Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Wanneer een handhavingsverzoek binnenkomt van
een belanghebbende die overlast ervaart, bijvoorbeeld door bouwen zonder of in strijd met
een vergunning, is het van groot belang dat de toezichthouder dit verzoek op een
gestructureerde, juridisch correcte en efficiënte manier behandelt. Dit stappenplan is bedoeld
om collega’s praktische handvatten te bieden bij de voorbereiding en uitvoering van controles,
zodat overtredingen tijdig en adequaat worden aangepakt en de naleving van de regelgeving
wordt gewaarborgd.
Voorbereiding van de controle
1. Ontvangst en analyse van het handhavingsverzoek
Bij binnenkomst van een handhavingsverzoek dient de toezichthouder eerst alle relevante
informatie te verzamelen en te analyseren. Dit omvat:
• De aard van de klacht en de locatie van de vermeende overtreding.
• Identificatie van de belanghebbende en eventuele andere betrokkenen.
• Controle of het verzoek valt binnen de bevoegdheid van de gemeente en onder de
werking van de Omgevingswet en APV.
• Vaststelling van de urgentie van de melding, om de planning van de controle te bepalen.
1/7
Het handhavingsverzoek vormt het startpunt van het onderzoek en moet zorgvuldig worden
beoordeeld om de noodzaak en reikwijdte van de controle vast te stellen 1 2.
2. Verzamelen van relevante documenten
Voor een goede voorbereiding is het noodzakelijk om alle beschikbare documenten te
verzamelen die betrekking hebben op de locatie en de vermeende overtreding:
• Kopieën van verleende bouwvergunningen en eventuele nadere bouwvergunningen.
• Eerdere controles, meldingen of handhavingsverslagen over hetzelfde object.
• Kadastrale gegevens en eigendomsinformatie, bijvoorbeeld via het Kadaster en Land
Registry.
• Foto’s en ander bewijsmateriaal dat de belanghebbende heeft aangeleverd.
• Relevante regels uit de Omgevingswet, APV en andere lokale verordeningen.
Deze documenten helpen bij het begrijpen van de situatie, het vaststellen van de geldigheid
van vergunningen en het bepalen van eventuele eerdere overtredingen 3 4 5 6 7 8.
3. Juridische analyse en toepassing van wet- en regelgeving
De toezichthouder moet vaststellen welke wet- en regelgeving van toepassing is op de
specifieke situatie. De Omgevingswet, die per 1 januari 2024 in werking is getreden, regelt de
handhaving van de fysieke leefomgeving en introduceert nieuwe handhavingsinstrumenten,
zoals de bestuurlijke boete. De APV bevat lokale regels die aanvullend zijn op de landelijke
wetgeving en kan specifieke bepalingen bevatten over openbare orde, milieu, evenementen en
bouwactiviteiten.
De toezichthouder dient te bepalen of er sprake is van een overtreding en welke juridische
stappen kunnen worden ondernomen, zoals het opstellen van een waarschuwingsbrief, het
opleggen van een last onder dwangsom, of het doorverwijzen naar andere instanties 9 10 11 12
13 14.
Planning van de controle
1. Bepalen van de urgentie en planning
Afhankelijk van de ernst en urgentie van de melding dient de toezichthouder de controle
efficiënt te plannen. Factoren die hierbij een rol spelen zijn:
• De aard en ernst van de vermeende overtreding.
• De beschikbaarheid van betrokkenen, zoals de eigenaar of aannemer.
• De benodigde middelen, zoals meetapparatuur of een collega als getuige.
Een goede planning zorgt ervoor dat de controle tijdig en effectief kan plaatsvinden 15.
2/7
2. Coördinatie met andere afdelingen
Handhaving van bouw- en woningtoezicht vereist vaak samenwerking met andere afdelingen
en instanties, zoals de politie, brandweer, Omgevingsdienst en welstandscommissies. De
toezichthouder dient contact te onderhouden en adviezen in te winnen bij deze partijen om
een alomvattende aanpak te garanderen.
Casemanagers en coördinatoren fungeren als aanspreekpunten tussen de verschillende
partijen en zorgen voor een scherpe naleving van de relevante wet- en regelgeving 16 17.
Uitvoering van de controle
1. Introduceer de toezichthouder en stel identiteit vast
Bij aankomst op locatie introduceert de toezichthouder zich en stelt de identiteit van
betrokkenen vast. Het doel van de controle en de procedure worden duidelijk uitgelegd.
2. Inspecteer de locatie en documenteer bevindingen
De toezichthouder voert een grondige inspectie uit van de locatie en documenteert alle
relevante bevindingen. Dit omvat:
• Het maken van foto’s en aantekeningen.
• Het uitvoeren van metingen indien nodig.
• Het vaststellen van eventuele overtredingen van de vergunning en/of regelgeving.
Alle bevindingen worden zorgvuldig vastgelegd om als bewijsmateriaal te dienen 15.
3. Bespreek eventuele overtredingen met betrokkenen
De toezichthouder bespreekt de geconstateerde overtredingen met de betrokkenen en legt uit
welke regels en voorschriften zijn overtreden. Eventuele vragen worden beantwoord en de
mogelijke gevolgen worden toegelicht.
Verslaglegging en follow-up
1. Vastleggen van bevindingen in een verslag
Na de controle worden alle bevindingen vastgelegd in een verslag. Dit verslag bevat minimaal:
• Datum, tijd en locatie van de controle.
• Identificatie van betrokkenen.
• Geconstateerde overtredingen en genomen acties.
• Foto’s en ander bewijsmateriaal.
3/7
Het verslag dient als basis voor verdere handhavingsacties en als documentatie van de
uitgevoerde controle 15.
2. Opstellen van waarschuwingsbrief of opleggen van sancties
Afhankelijk van de ernst van de overtredingen kan de toezichthouder een waarschuwingsbrief
opstellen of een last onder dwangsom opleggen. De Omgevingswet biedt verschillende
handhavingsinstrumenten, waaronder de bestuurlijke boete, die kunnen worden toegepast bij
overtredingen van milieuregels, bouwvoorschriften en erfgoedregels.
In ernstige gevallen kan strafrechtelijke vervolging volgen, waarbij de burgemeester
vergaande bevoegdheden heeft, zoals het aanwijzen van veiligheidsrisicogebieden en het
plaatsen van cameratoezicht 9 10 18 19 20.
3. Doorverwijzen naar andere afdelingen of instanties
Indien de overtreding buiten de bevoegdheid van de gemeente valt of speciale expertise
vereist, kan de toezichthouder de zaak doorverwijzen naar andere afdelingen of instanties,
zoals de Omgevingsdienst of de politie.
Communicatie met de klager en de eigenaar van het pand
1. Informeer beide partijen over bevindingen en acties
De toezichthouder informeert zowel de klager als de eigenaar van het pand over de
bevindingen van de inspectie en de acties die zullen worden ondernomen. De communicatie
moet duidelijk, transparant en tijdig zijn, zodat beide partijen volledig op de hoogte zijn van de
situatie en de volgende stappen.
2. Documenteer alle communicatie
Alle gesprekken en schriftelijke communicatie worden gedocumenteerd om ervoor te zorgen
dat alle relevante details worden vastgelegd en dat de communicatie transparant en
traceerbaar is.
Follow-up van de zaak
1. Monitor de situatie en acties
De toezichthouder monitort de situatie om ervoor te zorgen dat de vereiste acties worden
ondernomen en dat het probleem wordt opgelost. Dit omvat het controleren of de aanbevolen
acties zijn uitgevoerd en het probleem is verholpen.
4/7
2. Communiceer met betrokkenen over voortgang
De klager en de eigenaar van het pand worden geïnformeerd over de voortgang van de zaak
en de acties die zijn ondernomen. Zorg ervoor dat de communicatie duidelijk en transparant is,
zodat beide partijen volledig op de hoogte zijn van de situatie en de volgende stappen.
3. Documenteer alle acties en communicatie
Alle acties en communicatie met betrekking tot de follow-up van de zaak worden
gedocumenteerd. Dit omvat het vastleggen van alle gesprekken, het verstrekken van
schriftelijke informatie en het documenteren van alle acties die zijn ondernomen.
4. Sluit de zaak af
De zaak wordt afgesloten door alle betrokken partijen te informeren dat de zaak is opgelost en
door alle relevante documenten te archiveren.
Evaluatie van het proces
1. Evalueer het proces na afsluiting
Na het sluiten van de zaak is het belangrijk om het proces te evalueren om eventuele
verbeterpunten voor toekomstige inspecties te identificeren. Dit omvat het beoordelen van de
effectiviteit van de inspectie, de communicatie met de betrokken partijen en de genomen
acties.
2. Identificeer verbeterpunten
De evaluatie kan de basis vormen voor nieuw op te stellen VTH-beleid. Het geeft inzicht in de
bijdrage van het uitgevoerde beleid aan de gestelde visie en doelen en het naleefgedrag. De
gegevens kunnen aanleiding geven om de risicoanalyse aan te passen en doelen bij te stellen.
Handige checklist voor de toezichthouder
Stap
Actie
Documenten / Hulpmiddelen
Ontvang en
1
analyseer
Handhavingsverzoek, wet- en regelgeving
handhavingsverzoek
2
3
Opmerkingen
Bepaal urgentie en
bevoegdheid
Verzamel relevante
Bouwvergunningen, eerdere controles,
Check Kadaster en Land
documenten
kadastrale gegevens, foto’s
Registry
Juridische analyse
Omgevingswet, APV, handreiking VNG
5/7
Bepaal overtredingen en
mogelijke sancties
Stap
Actie
4
Plan de controle
Documenten / Hulpmiddelen
Opmerkingen
Urgentie, beschikbaarheid betrokkenen,
Coördineer met andere
benodigde middelen
afdelingen
Introduceer jezelf, stel
5
Voer de controle uit Checklist, camera, meetapparatuur
identiteit vast, inspecteer
en documenteer
6
7
Bespreek
overtredingen
Verslaglegging
Stel
8
waarschuwingsbrief
op / leg sancties op
9
10
Doorverwijzen
indien nodig
Communiceer met
klager en eigenaar
Mondelinge toelichting, notities
Leg overtredingen en
mogelijke gevolgen uit
Verslag met datum, tijd, locatie, betrokkenen,
Bewaar foto’s en andere
bevindingen
bewijzen
Handhavingsinstrumenten volgens
Omgevingswet en APV
Contactgegevens andere instanties
Schriftelijke en mondelinge communicatie
11
Monitor en volg op
Controleer uitvoering acties
12
Evalueer proces
Evaluatieverslag
Overweeg bestuurlijke
boete of strafrechtelijke
vervolging
Bijv. Omgevingsdienst,
politie
Wees transparant en
tijdig
Documenteer voortgang
Identificeer
verbeterpunten
Conclusie
Het behandelen van handhavingsverzoeken in het kader van bouw- en woningtoezicht onder
de Omgevingswet en APV vereist een gestructureerde en heldere aanpak. Door het volgen van
dit stappenplan kunnen toezichthouders efficiënt en juridisch correct handelen, waarbij alle
relevante informatie wordt verzameld, de controle goed wordt gepland en uitgevoerd, en de
bevindingen zorgvuldig worden vastgelegd en gecommuniceerd. Coördinatie met andere
afdelingen en het gebruik van checklists zorgen voor een alomvattende en transparante
handhaving. De evaluatie van het proces draagt bij aan continue verbetering van de
handhavingspraktijk.
Dit stappenplan is direct bruikbaar in de dagelijkse werkzaamheden van toezichthouders en
sluit aan bij de geldende wet- en regelgeving, met name de Omgevingswet en de APV. Het
biedt een praktische leidraad om handhavingsverzoeken op een professionele en effectieve
manier af te handelen.
6/7
[1] Verzoek handhaving overlast Bouwtoezicht en Gebruikstoezicht | Gemeente Amsterdam
[2] Toezicht en handhaving - Omgevingsdienst Midden-Holland
[3] European e-Justice Portal - Land registers in EU countries
[4] The Netherlands - / How to get the Information - ELRA
[5] Land registers in EU countries | European e-Justice Portal
[6] Land Registry in the Netherlands
[7] Real estate rights and registration in the Netherlands - Lexology
[8] Buying A Home With Hidden Defects In The Netherlands: Key Legal Pitfalls Explained | Law
& More
[9] Toezicht en handhaving onder de Omgevingswet
[10] Handreiking APV en omgevingsplan
[11] APV (Algemene Plaatselijke Verordening)
[12] Bestaande gemeentelijke verordeningen en het omgevingsplan | Informatiepunt
Leefomgeving
[13] Algemene regels | Informatiepunt Leefomgeving
[14] Leer meer over APV, bijzondere wetten en de Omgevingswet
[15] Aanwijzingsbesluit toezichthouders gemeente Rijswijk | Lokale wet- en regelgeving
[16] Instructie ambtenaren Bouw- en Woningtoezicht
[17] Beleidsregels over de uitvoering van de vergunnings-, toezichts- en handhavingstaken in
de fysieke leefomgeving | Lokale wet- en regelgeving
[18] Beleidsregel verblijfsontzegging APV | Lokale wet- en regelgeving
[19] Wat is de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en wie legt deze op?
[20] Overtreding Algemene Plaatselijke Verordening melden via Meld.nl
7/7