behandeling van psychose

advertisement
Informatie voor Familieleden
omtrent Psychose
InFoP 2
1
Inhoud
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Introductie
Module I: Wat is een psychose ?
Module II: Psychose begrijpen ?
Module III: Behandeling van psychose
ƒ de rol van medicatie ?
ƒ Module IV: Behandeling van psychose
ƒ de rol van andere interventies ?
2
Behandeling van psychose
De rol van andere interventies
InFoP 2 -module 4
In deze module gaat onze aandacht uit naar psychologische en sociale
interventies bij de behandeling van psychose.
3
Bio-psycho-sociale interventies
ƒ Biologische behandeling
ƒ Antipsychotica: acuut en onderhoud
ƒ Andere middelen
ƒ Psychologische behandeling
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Gesprekken
Psycho
- e
ducatie (geven van informatie)
Individuele psychotherapie
Trainen van vaardigheden
ƒ Sociale begeleiding
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Familie interventie
Steunende omgeving
Rehabilitatie (interventies op sociale domeinen)
Sociale interventies
Goede zorg bestaat uit het uitbouwen van steunpunten op verschillende gebieden.
Een goede samenwerking tussen alle betrokken partners is essentieel.
Aangezien het bij psychose meestal gaat om langdurige problemen zijn
volgehouden steun en interventies noodzakelijk.
In deze module gaat onze aandacht vooral uit naar psychologische en sociale
interventies.
4
Biopsychosociale interventies
ƒ Steunpunten
MEDICATIE
FAMILIE
INDIVIDUEEL
OMGEVING
ƒ Continuïteit van zorg
Metafoor ‘De Balk’, origineel concept PZ Heilige Hart Ieper.
Goede zorg bestaat uit het uitbouwen van steunpunten op verschillende gebieden.
Een goede samenwerking tussen alle betrokken partners is essentieel.
Aangezien het bij psychose meestal gaat om langdurige problemen zijn
volgehouden steun en interventies noodzakelijk.
5
Behandeling van psychose
Lange termijn
Ondersteunen van de balk en verminderen
van draaglast van binnen én buiten uit
Dagelijks
leven
Studeren
Andere
Levensgebeurtenissen
Relaties
Werk
Kwetsbaarheid
voor psychose
MEDICATIE
INDIVIDUEEL
FAMILIE
OMGEVING
Metafoor ‘De Balk’, origineel concept PZ Heilige Hart Ieper.
6
Behandeling van psychose
Medicatie
Acute behandeling
Lange termijn, onderhoudsbehandeling
Dagelijks
leven
Studeren
Andere
Levensgebeurtenissen
Relaties
Werk
Kwetsbaarheid
voor psychose
MEDICATIE
Metafoor ‘De Balk’, origineel concept PZ Heilige Hart Ieper.
7
Behandeling van psychose
Acute psychose
Lijmen en spalken van de balk met medicatie
Onderhoudsbehandeling ter voorkomen van herval
Kwetsbaarheid
voor psychose
Medicatie is
LIJM
Metafoor ‘De Balk’, origineel concept PZ Heilige Hart Ieper.
Zie vorige module over de rol van medicatie.
8
Behandeling van psychose
Individuele steun
Psycho-Educatie & Trainen van vaardigheden
Studeren
Dagelijks
leven
Andere
Levensgebeurtenissen
Relaties
Werk
Kwetsbaarheid
voor psychose
INDIVIDUEEL
Metafoor ‘De Balk’, origineel concept PZ Heilige Hart Ieper.
Een belangrijke pijler in behandeling is individuele steun.
9
Individuele steun
ƒ Gesprekken
ƒ Psycho-Educatie
ƒ informatie over de aandoening
ƒ Individuele psychotherapie
ƒ Trainen van vaardigheden
Gesprekken zijn essentieel om de patiënt te begrijpen en de problemen in kaart te
brengen.
De patiënt heeft recht op goede informatie over zijn aandoening en de
behandeling ervan. Zie ook wet RP: recht op informatie, recht op inspraak
(informed consent).
Er zijn verschillende therapeutische scholen met eigen aanknopingspunten en
strategieën.
Essentieel, los van het model, blijft het uitbouwen van een goede therapeutische
band en werkrelatie.
Om individuele rehabilitatiedoelen te bereiken traint men in verbale en non
verbale therapieën zowel reeds aangeleerde als nieuwe vaardigheden.
10
Psychose doormaken is
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Een deuk in iemands zelfbeeld
Verminderen van zelfvertrouwen
Onzekerheid over al dan niet herval
Activiteiten van voor psychose niet zomaar
heropnemen.
ƒ Leren omgaan met idee van
kwetsbaarheid
ƒ Verwerken van moeilijke diagnose
Een psychose doormaken is doorgaans een ‘ onvoorspelbare’ breuk in iemands
levenslijn.
Dit gaat gepaard met een gekwetst zelfbeeld en verminderd zelfvertrouwen.
Het verwerken van de psychose op zich, met de nodige angst naar de toekomst
toe ( herval), het leren leven met deze psychose – vatbaarheid ( confrontatie met
een psychiatrische diagnose) en de beperkingen die het mogelijks meebrengt,
vraagt tijd en ondersteuning.
Steun die geboden wordt vanuit familie en omgeving maar ook vanuit de
professionele hulpverlening.
11
En dit met een beperkt ziekte
inzicht
ƒ Eigen aan psychose vatbaarheid
ƒ Jong zijn en niet willen ziek zijn
ƒ Het niet willen hebben van deze ziekte
Deze individuele begeleiding en ondersteuning kan bemoeilijkt worden door een
beperkt inzicht in de problematiek.
Dit laatste is eigen aan de ziekte zelf en aan de jonge leeftijd ( jong zijn is niet
ziek zijn ) maar ook aan het niet psychisch ziek willen zijn ( de negatieve
etikettering).
Langdurige en intense individuele ondersteuning blijft gewenst.
12
Doelstellingen individuele steun
ƒ Verhogen van inzicht in de aandoening
en leren omgaan met de symptomen
ƒ De psychotische stoornis een plaats
geven in het levensverhaal
ƒ Positieve maar realistische
verwachtingen voor de toekomst
Verwerken en aanvaarden
van de psychotische stoornis
Problemen leren kennen, ze onder ogen durven/kunnen zien en manieren zoeken
om ermee om te gaan.
Cfr D Petry ‘Rehistoriseren’.
13
Aanvaardingsproces
ƒ Met typische fasen van een rouwproces
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Negeren
Ageren
Accepteren en verwerken
Bijstellen van toekomstbeeld
ƒ Dit is een individueel proces
Individuele steun dient aandacht te schenken aan het rouw - en
aanvaardingsproces van de patiënt, met de daarbij horende typische kenmerken
en fasen.
Het is vooral een individueel proces dat tijd, geduld en respect vraagt voor het
tempo van de patiënt.
14
Filosofie van psycho-educatie
ƒ Fundamenteel recht van patiënten
ƒ Biedt perspectief
ƒ Geïnformeerde gebruikers
ƒ Integraal deel van het therapeutisch
proces
Verwijzen naar de wet van 22 08 2002 RP, is nu ook voor alle
beroepsbeoefenaars een verplichting
15
Psycho-educatie
Inhoud
ƒ Diagnose en verloop (module I)
ƒ Oorzaken van de aandoening (module II)
ƒ Behandeling
ƒ effecten en neveneffecten van medicatie
(module III)
ƒ andere psychosociale interventies
(module IV)
Patiënten hebben recht op een uitgebreid pakket informatie.
16
Psycho-educatie
Inhoud
ƒ Verwachtingen voor de toekomst
ƒ Belang van langdurige behandeling
ƒ Vroege tekens van herval
ƒ Voorkomen van herval
Patiënten hebben recht op een uitgebreid pakket van informatie.
Goed geïnformeerde patiënten zijn meer gemotiveerd om verantwoordelijkheid
op te nemen naar hun behandeling toe.
17
Psychotherapieën
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Psychoanalytische therapie
Gedrags/cognitieve therapie
Systeem/familie therapie
Experiëntiele therapie
…
ƒ Belang van geschoolde therapeut
ƒ Informeer naar kostprijs
Individuele gespreksbegeleiding (counseling) richt zich op het bespreken van
dagelijkse problemen van de patiënt zelf en dit in relatie met zijn directe
omgeving . Er wordt verder gewerkt aan het afbakenen van realistische haalbare
doelen en het stapsgewijs bereiken ervan..
Soms heeft de patiënt nood aan een intensieve, langdurige vorm van therapie (
psychotherapie) en met aandacht voor verwerking van levensthema’s ,
persoonlijke groei en blijvende gedragverandering.
Er zijn verschillende therapeutische scholen die elk hun eigen manier van werken
met psychose hebben ontwikkeld. Hierbij is vooral de werk – en
vertrouwensband tussen patiënt en therapeut van cruciaal belang.
18
Vaardigheden en beperkingen
ƒ Geringe vaardigheden
ƒ Relationeel, werk, dagelijkse activiteiten,
opvullen vrije tijd, …
ƒ Beperkt sociaal netwerk
Meer dan 50 % van de patiënten
hebben uitgesproken beperkingen
Bij revalidatie, rehabilitatie en individuele steun houdt men best rekening met
de functionele beperkingen Er is nood aan langdurige en volgehouden
psychosociale interventies.
Hierbij kan het gaan om trainen van vaardigheden of eerder het aanbieden van
steunpunten in de omgeving (zie verder).
19
Welke vaardigheden trainen ?
ƒ Alle vaardigheden waar beperkingen
aanwezig zijn
ƒ Cognitieve vaardigheden
ƒ Sociale vaardigheden
ƒ Nog niet geleerd
ƒ Niet meer gebruikt
Training is dikwijls mogelijk. Maar er moet evenzeer rekening worden gehouden
met eventuele cognitieve symptomen en beperkingen.( concentratie – en
geheugenproblemen, denkstoornissen, executieve functiestoornis,..)
20
Vaardigheden trainen
Hoe en waarom?
ƒ Niet tijdens acute fase
ƒ Training voldoende lang geven
HERVAL
SOCIAAL
FUNCTIONEREN
SOCIALE ANGST
Dit zijn de effecten van training die we met onderzoek kunnen aantonen. Het is
duidelijk dat hoe langer men traint hoe beter de resultaten.
21
Sociale begeleiding
ƒ Familie interventie
ƒ Steunende omgeving
ƒ Rehabilitatie (interventies op verschillende
levensdomeinen)
ƒ Sociale-administratieve interventies
Naast individuele begeleiding dient men de nodige aandacht te hebben voor
sociale begeleiding .
In eerste instantie bekijken we hoe we de familie nauw bij de behandeling en
begeleiding van de patiënt kunnen betrekken.
Samen wordt er bekeken welke steunpunten patiënt nodig heeft en worden
individuele rehabilitatiedoelen afgesproken.
Sociale begeleiding houdt ook ondersteuning op vlak van sociaal administratieve
taken in.
22
Behandeling van psychose
Steun aan de familie
Psycho-Educatie & Familie Interventie
Dagelijks
leven
Studeren
Andere
Levensgebeurtenissen
Relaties
Werk
Kwetsbaarheid
voor psychose
FAMILIE
Metafoor ‘De Balk’, origineel concept PZ Heilige Hart Ieper.
23
Waarom steun aan de familie ?
ƒ Leven met iemand met schizofrene
psychose kan een belasting geven
ƒ Begrip EE
ƒ Expressed Emotion
ƒ Barometer van emoties in een familie
STRESS &
SPANNING
HERVAL
EE = expressed emotion, te meten in een gesprek met een familielid over het ziek
familielid. Wordt bepaald door de mate van (over)betrokkenheid, mate van
kritiek, mate van vijandigheid, warmte, positieve opmerkingen.
Hoe hoger EE hoe groter de kans op herval van psychose als men lange tijd
samen doorbrengt.
Metafoor voor lage EE = KOELE BETROKKENHEID en WARME
AFSTANDELIJKHEID.
24
Waarom steun aan de familie ?
ƒ Familie als
ƒ natuurlijk steunmilieu
ƒ ervaringsdeskundige
ƒ Steun aan familie
ƒ bij de verwerking van een ernstige
aandoening van een familielid
ƒ bij het bijstellen van verwachtingen
ƒ Realistische en haalbare doelstellingen
Familie is een essentiële partner in behandeling.
Naast EE ook recent meer aandacht voor belasting of ‘burden’.
Er is een belangrijke dimensie van verwerking en aanvaarding van de stoornis.
25
Hoe steun aan de familie ?
ƒ Gezinsgesprekken
ƒ Psycho-educatie
ƒ informatie over aandoening
ƒ een fundamenteel recht
ƒ Hulp bij
ƒ
ƒ
ƒ
oplossen problemen en conflicten
verbeteren communicatie
leren omgaan met stress en gespannen
situaties
Ook hier gesprekken om ten eerste een band op te bouwen en de problemen in
kaart te brengen.
De noden en behoeften van een specifieke familie moeten in kaart worden
gebracht.
26
Doelen van familie interventie ?
ƒ Steun bieden aan de patiënt
ƒ Ondersteuning van de familie
ƒ Grenzen stellen en zorgen voor uzelf
ƒ Evenwicht tussen nabijheid en afstand
ƒ
rekening houden met wens
tot autonomie van de patiënt
ƒ Reageren op en omgaan met
psychotische ervaringen
Metafoor voor lage EE = KOELE BETROKKENHEID en WARME
AFSTANDELIJKHEID.
Interventies moeten worden afgestemd op de specifieke noden en behoeften.
27
Wat kan de familie doen ?
ƒ Omgaan met vooroordelen / discriminatie
ƒ stigma
ƒ Preventie van secundaire problemen
ƒ Herkennen van vroege tekens van herval
ƒ Belangenbehartiging
ƒ opkomen voor de patiënt
ƒ advocacy
De familie is een belangrijke bron van informatie.
Advocy = pleitbezorger, opkomen voor de patiënt. Hier is een samenwerking
tussen organisaties voor de familie en deze voor patiënten belangrijk.
28
Wat kan de familie doen ?
ƒ Lotgenotencontacten (oa Similes, KOPP…)
ƒ Volg de Coping Cursus voor
Familiebetrokken (Compas):
„
„
„
Copingvaardigheden
Zelfzorg
Zingeving
Om een steunpilaar te blijven voor patiënt is het nodig dat betrokkenen ook goed
voor zichzelf zorgen.
29
Behandeling van psychose
Steunende omgeving
Psychiatrische behandeling, ambulant of opname
Sociale interventies
Dagelijks
leven
Studeren
Andere
Levensgebeurtenissen
Relaties
Werk
Kwetsbaarheid
OMGEVING
Een belangrijke steunpunt in de behandeling en psycho - sociale begeleiding is
nagaan hoe we de nodige aan – en inpassingen kunnen aanbrengen in de
leefomgeving van patiënt.
In de volgende slides bespreken we enkele aandachtspunten.
30
Steunende omgeving
ƒ Omgeving met structuur en
voorspelbaarheid
ƒ Heropbouw van dagstructuur
ƒ Omgeving met lage stress
ƒ Evenwicht tussen onder- en
overstimulatie
Als het ware de chaos die binnenin zit ordenen door structuur en
voorspelbaarheid buiten.
Mensen met psychose zijn gevoelig voor stress. Naast trainen van vaardigheden
in het omgaan met stress moeten we zorgen voor een voorspelbare omgeving met
weinig stress.
We weten uit onderzoek dat als mensen met psychose weinig doen of worden
gestimuleerd dat ze nog minder gaan doen of als het ware stilvallen of
‘verzanden’. Aan de andere kant kan teveel stimuleren zorgen voor nieuwe
psychotische symptomen. Sociale interventies moeten balanceren op dit delicate
evenwicht.
31
Steunende omgeving
ƒ Geleidelijke heropbouw (stap voor stap)
ƒ Geleidelijke aansluiting met leven in de
maatschappij
ƒ Steun in verband met
ƒ wonen
ƒ aanleren en trainen van vaardigheden,
activiteiten, studie en werk
In herstel leggen we de nadruk op de weg van de geleidelijkheid in overleg met
en op tempo van de patiënt.
32
Rehabilitatie: Ondersteuning bij
wonen. Met wie? Waar?
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Alleen / met partner
In gezinsverband (familie)
Sociale huisvesting
Beschut wonen
Gezinsverpleging
Pension
Psychiatrisch verzorgingstehuis
Lokale initiatieven
Om patiënt maximale kansen te geven tot herstel en herintegratie in het sociaal
maatschappelijk leven worden individuele rehabilitatie doelen vastgelegd.
Rehabilitatie ( definitie van Bennett) is ‘ het proces waarbij iemand met
verminderde mogelijkheden geholpen wordt om zo goed mogelijk gebruik te
maken van zijn overblijvende capaciteiten om te functioneren in een zo goed
mogelijk milieu’.
Ondertussen zijn er heel wat varianten op het rehabilitatieconcept ontwikkeld.
Centraal is dat rehabilitatie tot doel heeft mensen enerzijds in hun functioneren te
stimuleren tot maximale groei en anderzijds hun psycho sociale beperking te
leren aanvaarden zodat ze tevreden kunnen leven in hun omgeving, met zo
weinig mogelijk professionele ondersteuning.
Op elk van de levensdomeinen wordt nagekeken wat deze steun inhoudt.
Bijvoorbeeld ‘ wonen’ waarbij de verschillende woonvormen gerangschikt
worden van leefvorm met de hoogste vorm van zelfstandigheid tot woonvorm
met maximale ondersteuning.
33
Rehabilitatie : Ondersteuning bij
wonen. Dienstverlening
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Mantelzorg
Buddy systeem
Reguliere thuiszorg / sociale diensten
Psychiatrische thuiszorg
Beschut wonen
Lokale initiatieven
Verscheidene voorzieningen bieden hulp aan ter ondersteuning van ‘wonen’en dit
zowel vanuit zijn directe omgeving (familie en betrokkenen) als vanuit
professionele hoek.
En dit alles om de patiënt maximale kansen te beiden tot ‘ normaal’ wonen.
34
Rehabilitatie : Ondersteuning bij
werken / activiteiten
ƒ Arbeidstraining
ƒ Arbeidstrajectbegeleiding via verschillende
kanalen.
ƒ Vlaams Fonds
ƒ Beschutte / sociale werkplaatsen
ƒ Revalidatiecentra
ƒ Activering
Patiënten zelf wensen zoveel mogelijk te participeren aan het reguliere
arbeidscircuit.
Afhankelijk van zijn functioneringsniveau en zijn verwachtingen wordt dit
herinstappen voorbereid en ondersteund.
Indien arbeid niet meer tot de mogelijkheden behoort, kan worden uitgekeken
naar andere vormen van zinvolle dagbesteding.
35
Rehabilitatie : ondersteuning
vrije tijd
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Vrijetijdscoach (lokaal)
Integratieprojecten
Lotgenotencontacten (Uilenspiegel)
Sportactiviteiten (Psylos, wandelclubs…)
Dagactiviteitencentra
Ontmoetings- en trefpunten
Sociale restaurants
Clubs (lokaal)
Integratie op vlak van ontspanning en vrije tijd kan stigmatisering tegen gaan .
Samen met de patiënt wordt gezocht naar een gezonde en evenwichtige
tijdsinvulling.
36
Sociale-administratieve
interventies
ƒ
ƒ
ƒ
Toegang tot diensten en voorzieningen
Bekomen van uitkeringen
Juridische aangelegenheden : vb.
bewindvoering
Een laatste item van sociale begeleiding zijn de sociale – administratieve
interventies.
Medewerkers van de sociale dienst zorgen ervoor de patiënten in orde blijven met
de sociale zekerheid en dat tegemoetkomingen aangevraagd worden . Ook
verlenen ze bijstand bij juridische vraagstukken .
Dit alles is nodig om secundaire gevolgen te voorkomen (Vb verlies van
inkomen, woonplaats, ophopen van onbetaalde facturen,..).
37
Behandeling van psychose
Omvattende en geïntegreerde zorg
Continuïteit van zorg
Partnership: hulpverlening, patiënt en familie
Dagelijks
leven
Studeren
Andere
Levensgebeurtenissen
Relaties
Werk
Kwetsbaarheid
voor psychose
MEDICATIE
INDIVIDUEEL
FAMILIE
OMGEVING
Metafoor ‘De Balk’, origineel concept PZ Heilige Hart Ieper.
Goede zorg bestaat uit het uitbouwen van steunpunten op verschillende gebieden.
Een goede samenwerking tussen alle betrokken partners is essentieel.
Aangezien het bij psychose meestal gaat om langdurige problemen zijn
volgehouden steun en interventies noodzakelijk.
38
Doelstellingen behandeling ?
ƒ Zorg op maat
ƒ Interventies op lange termijn
ƒ Verminderen symptomen en klachten
ƒ Verhogen / verbeteren van
ƒ niveau van functioneren
ƒ vaardigheden
ƒ zelfredzaamheid
ƒ kwaliteit van leven van patiënt én familie
Goede zorg bestaat uit het uitbouwen van steunpunten op verschillende gebieden.
Een goede samenwerking tussen alle betrokken partners is essentieel.
Aangezien het bij psychose meestal gaat om langdurige problemen zijn
volgehouden steun en interventies noodzakelijk.
39
Psychiatrische opname
Waarom soms nodig ?
ƒ Opvangen van crisis of acute episode
ƒ Stellen diagnose
ƒ Opstellen behandelplan
ƒ Opstarten behandeling en rehabilitatie
ƒ Nazorg na de opname
ƒ ...
Ondanks al de inspanningen vanuit de directe omgeving en de hulpverleners (
van eerste en tweede lijn) kan men de doelstellingen van een behandeling soms
maar bereiken door een ‘opname’.
40
Psychiatrische opname
Welke mogelijkheden ?
ƒ Psychiatrische Afdeling Algemeen
Ziekenhuis (PAAZ)
ƒ Psychiatrisch ziekenhuis
ƒ Dag- en nachtbehandeling
ƒ Beschut wonen
ƒ Psychiatrisch VerzorgingsTehuis (PVT)
ƒ Psychiatrische thuiszorg
ƒ ...
Voor een opname kan patiënt terecht zowel op een psychiatrische afdeling van
een algemeen ziekenhuis als in een psychiatrische ziekenhuis.
Soms is een volledige hospitalisatie niet nodig en kan gekozen worden , in
functie van de zorgvraag van patiënt en zijn familie, voor een partiële
hospitalisatie .
Maar vragen tot opvang kunnen ook rechtstreeks gericht worden naar diensten
van beschut wonen en psychiatrische thuiszorg.
41
Ambulante behandeling
Welke mogelijkheden ?
ƒ Nazorgconsultatie na opname
ƒ Privé consultatie
ƒ Psychiater, psycholoog, therapeut, …
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Dienst Geestelijke GezondheidsZorg (DGGZ)
Dag-Activiteiten-Centrum (DAC)
Psychiatrische thuiszorg
...
Ambulante behandeling, zorg buiten het ziekenhuis, kan worden aangeboden
zowel voor of in plaats van een opname als voor nazorg..
42
Belgische consensusconferentie1999
ƒ Vroege detectie en vroege behandeling
ƒ Goede coördinatie diensten en
voorzieningen (netwerken)
ƒ Nood aan goede residentiele en
ambulante voorzieningen
(“outreach” en preventie)
ƒ Meer middelen nodig om goede zorg te
kunnen voorzien
Dit zijn de richtlijnen van de Belgische consensusvergadering omtrent de
behandeling van schizofrenie.
Consensus tussen patiënten, familieleden en verschillende groepen
beroepsbeoefenaars. Dit werk wordt verder gezet in de Belgische
Schizofrenieliga.
43
Belgische consensusconferentie1999
ƒ Geïntegreerde zorg
ƒ antipsychotica, individuele begeleiding,
begeleiding van familie, sociale
interventies, …
ƒ Nieuwe antipsychotica
ƒ Psycho-educatie
ƒ Zorg op maat
ƒ Partnership met patiënt en familie
Dit zijn de richtlijnen van de Belgische consensusvergadering omtrent de
behandeling van schizofrenie.
Consensus tussen patiënten, familieleden en verschillende groepen
beroepsbeoefenaars. Dit werk wordt verder gezet in de Belgische
Schizofrenieliga.
44
InFoP 2 -module 4
Vragen ?
45
Download
Random flashcards
Create flashcards