Invulbundel Museum Plantin

advertisement
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Invulbundel Museum Plantin-Moretus
Naam:
Klas:
Een museum als tijdmachine?!
Een drukkerij van wereldformaat
Wat hier te zien is, is echt bijzonder. Als je in de drukkerij, en vooral in de werkkamers aan de
achterzijde van de binnenplaats loopt is het net alsof je je in de 16de eeuw bevindt en het personeel
even een middagpauze heeft genomen. Museum Plantin-Moretus wordt niet alleen drukbezocht door
iedereen die een uitgesproken belangstelling heeft voor de geschiedenis van de boekdrukkunst. De
woning waar de families Plantijn en Moretus verbleven en werkten, is ook één van de mooiste en
best bewaarde patriciërhuizen van Antwerpen. Het verleden van de drukkerij en vooral de
opmerkelijke staat waarin dat verleden nog steeds bezocht kan worden, zijn zonder meer uniek.
Een kenniscentrum
De oprichter van de drukkerij ‘De Gulden Passer’ was Christoffel Plantijn (1555-1589). Hij was van
eenvoudige komaf. Hij werd geboren in Frankrijk, maar in 1549 week hij uit naar Antwerpen waar hij
als boekbinder actief was. Door een spijtig ongeval (Plantijn werd overvallen op de Meir en zijn
schouder met zwaard doorboord…) was hij genoodzaakt over te schakelen op het drukken.
300 jaar familiebedrijf
Als gewiekste zakenman die kwaliteitsdrukwerk leverde, werd Plantijn de belangrijkste drukkeruitgever van het Europa van zijn tijd. In de bloeiperiode had hij niet minder dan zestien
boekdrukpersen in werking. De drukkerij was de modernste en grootste drukkerij van dat ogenblik
maar ook een kenniscentrum dat instond voor de verspreiding van nieuwe inzichten en ideeën.
Plantijn, die (in het geheim) protestantse sympathieën had moest zorgen dat hij zich tijdens de
Spaans-katholieke overheersing profileerde als overtuigd katholiek. Dit deed hij door het uitgeven
van katholieke werken in opdracht van Filips II.
De Officina Plantiniana was in de 16de eeuw de grootste typografische onderneming van Europa.
Plantijn werd opgevolgd door zijn schoonzoon Jan I Moretus. Vele Moretussen volgen hierna als
zaakvoerders van de drukkerij. Ook in de 17de en 18de eeuw bleef Plantin-Moretus een naam met
faam. Het woonhuis dat verbonden was aan de drukkerij werd versierd met schilderijen en luxe
kunstvoorwerpen en meubelstukken. In het museum kun je zien hoe patriciërs in de 16de, 17de en
18de eeuw woonden.
Van drukkerij naar museum
De drukkerij-uitgeverij-boekhandel op de Vrijdagsmarkt bleef precies drie eeuwen in werking; van
1576 tot 1876. In de 18de eeuw hield de familie zich steeds minder bezig met de drukkerij. Ze werden
rijk door huwelijken en beleggingen en konden rentenieren. De drukkerij werd niet aangepast aan het
industriële tijdperk, waardoor ze geen concurrent was voor andere ondernemingen. In 1866 verschijnt
het laatste boek. Het Museum Plantin-Moretus opent in 1877 zijn deuren.
1
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
De drukkerij en het woonhuis zijn uniek in de wereld; nergens vind je nog een drukkerij uit de
renaissance die volledig intact is. Daarom staat Museum Plantin-Moretus ook op de Unescowerelderfgoedlijst, naast de piramiden van Gizeh, de Akropolis in Athene en de Taj Mahal in India.
Het is trouwens een wonder dat dit gebouw nog overeind staat. De huizen aan de Vrijdagmarkt
werden namelijk door een verdwaalde V-Bom in de Tweede Wereldoorlog voor een groot deel met de
grond gelijk gemaakt. Maar het museum heeft het overleefd!
Neem zelf maar een kijkje en treed binnen in de 16de eeuw…
DEEL A: Voorbereidende opdrachten op school> zie bundel
DEEL B: Opdrachten in het museum
De voorgevel
De drukkerij van de familie Plantin-Moretus aan de Vrijdagsmarkt
kreeg in de 18de eeuw een klassieke Franse voorgevel in
classicistische stijl.
Opdracht 1-De voorgevel
Schild boven de toegangspoort:
a. Schrijf de Latijnse tekst op. Het is Plantijns bedrijfslogo.
……………………………………………………………………………
………………………………..
b. Wat betekent de Latijnse tekst?
……………………………………………………………………………………………………………..
 Zaal 1- Het Kleine salon
Plantijn en zijn zoon Jan I Moretus investeerden al hun kapitaal in het bedrijf. Pas met
Balthasar I Moretus (1574-1641) kwam daar verandering in. Hij bouwde het bescheiden
Plantijnse Huis uit tot een schitterende patriciërswoning. De architectuur en het rijk versierde
interieur moesten de welstand van de familie uitdrukken. Balthasar I gaf de opdracht voor het
bouwen van drie pronkkamers die werden gebouwd tussen 1620 en 1622 (zaal 1, 2 en 3). Het
kleine salon is de eerste van drie zogenaamde pronkkamers uit de 17 de eeuw.
2
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Gouden Eeuw van Antwerpen
Al in de 16de eeuw was Antwerpen een stad van Europees formaat. De havenstad aan de Schelde was
rond 1550 het belangrijkste handelscentrum én de grootste stad ten noorden van de Alpen. Er leefden
ca. 100.000 mensen. Het Antwerpen waar Christoffel Plantijn kwam wonen was in de eerste helft van
de 16de eeuw de draaischijf van internationale handel; een knooppunt van Engelse, Portugese, Duitse,
Italiaanse en Spaanse handelslijnen. Antwerpen was niet alleen de grootste warenmarkt van Europa,
maar tevens de grootste geldmarkt. Intellectuelen, handelaars en kunstenaars voelden zich dan ook
aangetrokken tot de bloeiende Scheldestad. Geen wonder dat Plantijn naar Antwerpen kwam!
Links: Huizen op de
Grote Markt in
Antwerpen.i
Rechts: Frans
Francken II
(Antwerpen 15811642), Het
schilderijenkabinet
‘van Sebastiaan
Leerse’.
Zaal 2- Het grote salon
Balthasar I begon met het verzamelen van schilderijen. De beroemde
barokschilder Peter Paul Rubens (1577-1640) portretteerde familieleden
en goede vrienden van Balthasar I. De opdrachtgevers van Rubens waren
vorsten, religieuze ordes en rijke burgers. Tijdens de renaissance werd
de portretkunst zeer belangrijk. Voor het eerst in de geschiedenis konden
ook ánderen dan vorsten zich laten vereeuwigen op het doek. Rijke
burgers konden laten zien hoe belangrijk en succesvol ze waren. Het
individu mocht op de voorgrond treden en dat is ook te zien op de
portretten.
Peter Paul Rubens
Opdracht 2-Het portret van Plantijn
Het portret van Christoffel Plantijn door P.P. Rubens, 1612-1616 (zie
hiernaast).
Rubens baseerde zich voor dit portret op een 16de-eeuws schilderij.
Hoe is Plantijn gekleed?
……………………………………………………………………
……………………………………………………………………
3
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Kunstkabinet:
Rechts van de haard in zaal 2 staat een 17de-eeuws kunstkabinet. Een kunstkabinet (of
rariteitenkabinet) is een luxemeubel waarin je waardepapieren en kleine waardevolle voorwerpen
kunt bewaren: juwelen, munten, textiel, (exotische) schelpen, planten, stenen, opgezette dieren…
Zowel de wonderen van de natuur als kostbare kunstvoorwerpen die door mensen werden gemaakt
werden erin opgeborgen. Daarom beschikten ze niet zelden over geheime laden en dubbele bodems.
Kunstkabinetten waren tot een eind in de 17de eeuw een befaamd Antwerps product, dat massaal
werd geëxporteerd.
Opdracht 3- Het kunstkabinet
Bespreek of je het eens of oneens bent met de volgende stelling en geef aan waarom.
Deze komt van de IKEA.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
Zaal 3-Manuscriptenzaal
De eerste boeken werden met de hand geschreven. De beginletter van een hoofdstuk of alinea
werd groter gemaakt en meestal gekleurd. Later werden deze sierletters echte schilderijtjes.
Men noemt dit fijne schilderwerk miniaturen. Plantijn bezat een hele verzameling
handgeschreven boeken. De verzameling bevat handschriften van de 9de tot de 18de eeuw. Van
de handschriften konden gedrukte boeken gemaakt worden.
Opdracht 4-Miniatuur
Maak zelf een miniatuur van bv. de beginletter van je naam.
Wenceslasbijbel:
Dit tweedelige handschrift werd met de hand gemaakt in een Praags atelier in
1403. De opdrachtgever was de muntmeester Konrad von Vechta en het was
bestemd voor koning Wenceslas IV van Bohemen, vandaar ook de naam. Het
is versierd met zeer fijne bijbelse miniaturen in een periode dat de Praagse
school van miniaturisten op haar hoogtepunt stond. Doordat het onvoltooid is
komen we meer te weten over de techniek van de boekverluchters.
Opdracht 5-Een hele oude bijbel
A. Hoe verspreid je tegenwoordig op een snelle manier een tekst?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
4
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
B. Hoe werden in de middeleeuwen vóór het ontstaan van de boekdrukkunst teksten
verspreid?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
C. Wat was daarvan het gevolg?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
 Binnenplaats
Even genieten van de stilte in de prachtige binnenplaats in het drukke Antwerpse
stadscentrum. Deze binnenplaats in renaissancestijl heeft Plantijn in haar huidige toestand niet
gekend. Zij is het werk geweest van zijn kleinzoon Balthasar I Moretus. Oorspronkelijk stonden
aan de noordzijde van de tuin vier woonhuisjes genaamde de Zilveren, Koperen, IJzeren en
Houten Passer. Om de bescheiden geveltjes te camoufleren, liet Balthasar I Moretus een
gaanderij oprichten.
 Zaal 4- De oude boekwinkel
Lezen met oogkleppen: De Index
De boekwinkel is er gekomen in de 17de eeuw. De boekwinkel bevond zich eerst aan de
westvleugel, in wat nu de ‘Kamer van de proeflezers’ is. Door de verplaatsing van de winkel
naar de straatzijde konden potentiële kopers de privacy van de inmiddels tot adel benoemde
Moretussen niet verstoren.
Niet alle boeken mochten worden verkocht. Aan de muur van de winkel is een index (een lijst)
opgehangen van de boeken die verboden werden door de katholieke kerk. Plantijn drukte deze
lijst zelf in opdracht van de Spaanse hertog van Alva in 1569. Dit exemplaar is het enige dat
nog in postervorm bekend is. De laatste Index werd uitgegeven in 1948!
Opdracht 6-De Index
Noem drie redenen waarom de kerk bepaalde boeken verbood.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
5
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Kopers betaalden met zilveren en/of gouden munten. Dikwijls was er een stukje afgesneden en
waren ze minder waard. Daarom werden de munten gecontroleerd door ze op een
weegschaaltje te wegen. In de boekwinkel werden vooral boeken aan particulieren verkocht. De
meeste boeken werden echter verkocht via een netwerk van internationale boekhandelaars.
 Neem een kijkje in Zaal 5- De achterwinkel en Zaal 6 – Het salon van de wandtapijten
 Zaal 7 en 8 slaan we in deze bundel over.
Zaal 9- De kamer van de proeflezers
Opdracht 7-Proeflezen
a. Op de grote tafel tegen het venster deden de proeflezers hun werk. Wat is ‘proeflezen’?
(Misschien kan het schilderij je helpen.)
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
b. Waarom staat de grote tafel juist op die plaats?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
Zaal 10- Het kantoor
In dit privékantoor deden de eerste bedrijfsleiders hun schrijfwerk (boekhouding en
correspondentie) én bewaarden ze hun liquide geldmiddelen (cash) in metalen koffertjes. De
ruimte is bekleed met Mechels goudleer.
Opdracht 8-Het kantoor
Waarom werden de ramen van deze kamer voorzien van tralies?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
6
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Zaal 11- De kamer van Justus Lipsius & Zaal 12- De Humanistenkamer
Volgens de overlevering was dit de kamer waar de grote humanist en huisvriend Justus
Lipsius (1547-1606) proefdrukken van zijn geschriften controleerde. Niet voor niets prijkt zijn
beeld op de binnenplaats. Het contact met zo’n grote geleerde was natuurlijk goede reclame
voor de drukkerij. Lipsius was een goede vriend van Plantijn en Jan I Moretus. In de drukkerij
werden nagenoeg al zijn werken gedrukt. Het is één van de weinige kamers in de wereld die
volledig is bekleed met het kostbare 16de-eeuwse Spaanse goudleer.
De mens staat centraal in het humanisme
In Italië kwam in de 14e eeuw het humanisme op, waarbij schrijvers en geleerden bronnen uit de Oudheid
gingen bestuderen. Het humanisme verving het bovennatuurlijke verklaringsmodel van de kerk door een
concept waarin de mens centraal stond. ‘Humanitas’ betekent dan ook menselijkheid. Volgens de humanisten
had de mens een vrije wil waardoor hij geluk kon nastreven hier en nu, in plaats van in de hemel na zijn dood.
De rede werd belangrijker dan het geloof. Dit was het begin van het moderne wereldbeeld.
In de middeleeuwen werden antieke teksten gekopieerd en aangepast in handschriften. Humanisten waren
nieuwsgierig naar de oorspronkelijke teksten. Ze ontdekten kopieerfouten en hadden een kritische houding
ten opzichte van de teksten, maar ook ten opzichte van hun eigen tijd, waarbij godsdienstvrijheid en
tolerantie opkwam. Het humanisme verspreidde zich over Europa in de 16 e eeuw.
Hoewel het humanisme een intellectuele stroming was, hing het nauw samen met de renaissance.
Humanisten en kunstenaars deden in feite hetzelfde: ze grepen terug naar de Klassieke bronnen, via
teksten en kunstwerken. Veel antieke bronnen waren bewaard gebleven in het Oost-Romeinse Rijk. Toen
Constantinopel in 1453 door de Turken veroverd werd, vluchtten de Griekse geleerden naar Italië en brachten
het Westen opnieuw in contact met de klassieke bronnen.
Schilderij Justus Lipsius en zijn leerlingen
Boven de haard in de kamer van Justus Lipsius (zaal 11) bevindt zich
dit olieverfschilderij op doek, ook wel ‘De vier filosofen’ genoemd,
een oude kopie naar het origineel van Peter Paul Rubens.
Opdracht 9-Schilderij Justus Lipsius en zijn leerlingen- Who’s who?
Het originele doek werd omstreeks 1614 door Rubens geschilderd en
wordt bewaard in het Palazzo Pitti te Florence.
7
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Op de achtergrond: de stad Rome en een buste van Seneca met daarbij vier tulpen in een vaas.
Tulpen waren zeer zeldzaam in die tijd en werden ingevoerd vanuit het Ottomaanse Rijk.
A. Uit welke onderdelen van het schilderij kun je afleiden dat het hier om geleerde mannen
gaat? (Noem twee elementen)
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
De afgebeelde mannen zijn:
 Justus Lipsius (1547-1606), de tweede man van rechts op het schilderij, was een ZuidNederlandse humanist, geschiedschrijver, taalkundige en professor.
 Jan Woverius (uiterst rechts), raadsheer van de aartshertogen Albrecht en Isabella,
opdrachtgever van het schilderij
 Filips Rubens (tweede van links), raadsheer van de stad Antwerpen (de broer van de
schilder)
 Peter Paul Rubens (uiterst links), de beroemde barokschilder
B. Hoe is de architectuur van het Oude Rome op de achtergrond en de zuil een verwijzing
naar het humanisme?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
Zaal 13- De Letterkamer
In deze unieke opslagplaats van de drukkerij worden nog voorraden
ongebruikte metalen letters bewaard in letterkasten.
Meer dan tien ton gegoten letters bleven nog bewaard. Zij zijn in hun
oorspronkelijke verpakking in de rekken opgeslagen.
Zaal 14- De drukkerij
Bloed, zweet en inkt: De ambacht van het maken van een boek
Het is hier nu heel rustig. Maar in de 16de eeuw was hier volop bedrijvigheid. Het drukken van
een tekst op de boekdrukpersen was zwaar werk. Zetters en drukkers maakten lange uren. De
drukkerij werd in 1580 onder leiding van Christoffel Plantijn in gebruik genomen in deze
zuidvleugel. In de drukkerij werd tot in de 18de eeuw dagelijks zowat 14 uur gewerkt, van zes
uur ’s ochtends tot acht uur ’s avonds.
8
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
De uitvinding van de boekdrukkunst
Oorspronkelijk werden alle teksten met de hand geschreven of gekopieerd. Het verre Oosten ontdekte de
drukmethode in de 8ste eeuw. Rond 1450 drukt de Duitse goudsmid Gutenberg (ca. 1379-1468) het eerste boek
in Europa. In tegenstelling tot de blokdruk maakt hij gebruik van aparte loden letters. Waarschijnlijk was de
uitvinding niet alleen het werk van Gutenberg, maar van verschillende vernieuwers die met de techniek bezig
waren. In de 19de eeuw ontwikkelde men een boekdrukpers die werd aangedreven door stoom. Zo werd het
drukken een industrieel proces. Tegenwoordig worden boekdrukpersen aangedreven door elektriciteit. Er is
zelfs een 3D-printer uitgevonden. Daarmee kun je ontwerp dat je op de computer hebt gemaakt in 3D
afdrukken!
Voorbeeld van voorwerpen
die zijn gedrukt met een 3Dprinter.
Opdracht 10-De oudste drukpersen ter wereld
Verbind onderstaande letters met de juiste cijfers.
Onderdelen van een computer
a. Beeldscherm
b. Printer
c. Cartridge
d. Spellingcontrole
e. Een afbeelding toevoegen
f. Typen
Onderdelen van een boekdrukpers
1. Een gravure
2. Inkt
3. Proeflezer
4. Gedrukte vel papier
5. Pers
6. Letters zetten
9
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Bron: Hoogdrukatelier. Kopergravure van Filips Galle naar een tekening van Stradanus (Jan van der
Straet), c. 1589 - c. 1593. (deel van een reeks gravures met beroemde ontdekkingen uit die tijd)
Opdracht 11-Zwoegen en zweten
Welke van onderstaande activiteiten zie je op afbeelding hierboven (kopergravure van T.
Galle)? Zet een kruisje in het schema hieronder. Omcirkel de activiteiten op de afbeelding en
zet het juiste nummer erbij (zie schema).
Nr.
1
2
3
4
Activiteit
De lettergieters gieten de letters
De knechten zetten de letters (de
opeenvolgende regels werden bijeengebracht
op een stevig houten bord waardoor er
geleidelijk een kolom of pagina tot stand kwam.
Eén zetsel telde een aantal pagina’s. Letters
moesten na gebruik weer gesorteerd worden in
de letterkast)
De drukkers drukken als volgt: (proefdruk)
- Het op de pers vastgezette zetsel werd
geïnkt met een tampon (de halfronde
bollen die je bij de persen ziet)
Het drukken van de tekst met de boekdrukpers
door de inkt op het papier te drukken: het
lichtjes bevochtigde papier werd vastgeklemd
tussen het frisket en het timpaan en met een
10
Op afbeelding te zien
x
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
5
6
7
8
9
10
11
plotselinge beweging in contact gebracht met
het geïnkte zetsel
De drukker maakte het bedrukte papier los en
hing dit te drogen
Proeflezen (door de proeflezers)
Opnieuw drukken na het proeflezen (tweede
versie)
Tweede proeflezing
Drukken van de definitieve versie
Drogen van de gedrukte vellen
Voor de achterkant van het papier (de
versozijde) werd dit proces herhaald (met een
ander zetsel).
x
x
x
x
x
Via gang en trapzaal ga je naar de bovenverdieping. Bovenaan de trap ga je links.
1E VERDIEPING
Zaal 14 bis- De Gutenbergzaal
In deze zaal vind je de Gutenbergbijbel. Deze bijbel is het eerste mechanisch gedrukte boek.
Qua vorm lijkt het nog erg op een handgeschreven manuscript. Deze bijbel werd rond 1461
gedrukt waarschijnlijk onder leiding van Gutenberg zelf of één van zijn medewerkers. Het is
een bijzonder object, omdat het stamt uit de begintijd van de uitvinding van de boekdrukpers.
De bijbel telt 36 regels per kolom, vandaar de naam '36-regelige Gutenbergbijbel'. Het is de
tweede bijbel die in Europa werd gedrukt. Verder is het oudste gedrukte werk in een Belgische
instelling. Wereldwijd bestaan nog maar 14 exemplaren van deze bijbel en in België is het enige
het exemplaar in Museum Plantin-Moretus. Het is dus een kostbare schat!
Opdracht 12-De Gutenbergbijbel
Bekijk de Gutenbergbijbel. Geef twee overeenkomsten met een handgeschreven tekst.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
11
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Zaal 15- De Plantijnse zaal
In deze kamer wordt het leven geschetst van Christoffel Plantin aan de hand van drukken en
documenten uit het bedrijfsarchief.
Onder Plantijn werden verschillende typen publicaties gedrukt:
 meer dan 33% godsdienstige werken: bijbels, misboeken, religieuze zangboeken…
 meer dan 35% humanistische werken: klassieke en neo-Latijnse werken, grammatica’s,
woordenboeken, menswetenschappen, fabelboeken, emblematabundels (met kleine
afbeeldingen met daarbij een korte spreuk van een spreekwoord of gedicht) …
 meer dan 7% wetenschappelijke werken: cartografie, geneeskunde, astronomie,
natuurwetenschappen, plantkunde…
Plantijn was de belangrijkste drukker van het humanisme en de wetenschappen uit zijn tijd. Hij
bereikte met zijn boeken de hele wereld: geleerden in Europa, de Spaanse koloniën in o.a. in
Zuid-Amerika, Noord-Afrika en het Nabije Oosten..
Zaal 17- De kleine bibliotheek
Hier bevindt zich een klein deel van de bibliotheek die in de loop van vier eeuwen verzamelen
werd opgebouwd. Plantijn en zijn opvolgers, de Moretussen, waren fervente
boekenverzamelaars.
Opdracht 13-De Polyglotbijbel
Zoek de Biblia Polyglotta (ook Biblia Regia genoemd) op in de zaal.
Bekijk de bijbel goed. Hieronder staat een stelling over deze bijbel. Wat vind jij?
Op deze twee bladzijden staat 6 keer hetzelfde verhaal.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
12
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Zaal 19-De Rubenszaal
Deze zaal is gewijd aan de grootmeester van de Zuid-Nederlandse barok, Peter Paul Rubens
(1577-1640). Hij was een boezemvriend van Balthasar I Moretus.
In de toonkasten voorbeelden van Rubens’ activiteit als boekillustrator. Vooral voor het
titelblad ontwierp hij een nieuwe stijl naar de richtlijnen van Balthasar I Moretus. Samen zijn zij
de vormbepalers geworden van het Antwerpse barokboek. Voortaan werden in de titelpagina
vormgeving en inhoud van het boek op elkaar afgestemd.
Bekijk de ontwerptekening voor de titelpagina voor het boek dat geschreven werd door Justus
Lipsius en dat werd uitgegeven door Balthasar I Moretus in Antwerpen in 1637.
Opdracht 14- Van idee tot gravure
Bekijk in de vitrinekasten de ontwerptekening van de titelpagina door Rubens. Zie hoe een
geschreven ontwerp (met pen) een gedrukt en geïllustreerd titelblad wordt.
Zaal 20- De zaal van de Antwerpse drukkers
In 1481 werd het eerste Antwerpse boek gedrukt. De 16de eeuw was de gouden eeuw voor de
typografie in Antwerpen. Tijdens de 17de eeuw bleven de Antwerpse drukkers hun wereldfaam
handhaven. De 18de eeuw was een periode van middelmatigheid en verval. In deze zaal zie je
werken van Antwerpse drukkers.
Gazet de Nieuwe Tijdinghe
Eén van die drukkers was Abraham Verhoeven (1575-1652). Deze Antwerpenaar bracht vanaf 1605
zijn Nieuwe Tijdinghe in omloop. Hij kreeg van de aartshertogen Albrecht en Isabella het privilege om
verslag te mogen uitbrengen over de oorlog tegen de Verenigde Provinciën (de Noordelijke
Nederlanden). Aanvankelijk verscheen zijn blad onregelmatig, maar na 1620 groeide het uit tot het
eerste periodieke nieuwsblad in de Zuidelijke Nederlanden. Het was ook één van de eerste
nieuwsbladen in Europa. Verhoeven was de eerste die illustraties gebruikte in kranten.
Opdracht 15- Een krant uit de 17de eeuw
A. Bedenk drie titels van krantenartikelen die in de 17 de eeuw in Antwerpen in deze krant
stonden.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
13
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
B. Bedenk drie titels die in onze tijd in de Gazet van Antwerpen kunnen staan.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
Zaal 21- Het 17de-18de-eeuwse salon
In dit salon, oorspronkelijk ingericht als bibliotheek, kunnen we de luxueuze en adellijke
levensstijl van de Moretussen in de late 17de een 18de eeuw goed zien.
Opdracht 16- Een luxe stadswoning
Noem vijf dingen die je in deze kamer ziet waaraan je nu nog kunt merken dat de Moretussen
luxueus leefden.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
Zaal 22-De archiefkamer
158 meter: dat is de omvang van het Plantijn-Moretusarchief, het enige in de wereld dat de
boekdrukkunst documenteert sinds de tijd van Gutenberg.
Het archief van Plantijn en Moretussen werd op 4 september 2001 door de Unesco opgenomen
in het ‘Memory of the World’-register. In de toonkasten vind je een selectie uit het unieke
archief van Plantijn en de Moretussen, de belangrijkste bron voor de boekgeschiedenis van de
vroegmoderne tijd en voor de geschiedenis van het Plantijnse Huis. Het is eveneens een
belangrijke bron voor het sociaal-economische en culturele leven in de Zuidelijke Nederlanden
vanaf het midden van de 16de eeuw.
Opdracht 17- Een papieren goudmijn
Bekijk de documenten in de toonkasten in de archiefkamer. Beschrijf van één document wie
het geschreven heeft, waarover het gaat en wanneer het opgesteld is.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
14
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Zaal 23- De aardrijkskundezaal
In deze zaal zijn werken te zien van de internationaal belangrijkste cartografen uit de 16 de eeuw
zoals Gerard Mercator en Abraham Ortelius met onder meer de eerste atlas uit de
geschiedenis.
Ontdekkingsreizen en geleerden
De wereld werd ook groter, dankzij de ontdekkingsreizen. In 1492 zette Columbus koers naar Amerika. Het
middeleeuws denkpatroon werd doorbroken.Geleerden als Erasmus, Thomas More, Justus Lipsius,
Copernicus, Galiliei legden de basis voor het hedendaagse denken de moderne wetenschap.
Opdracht 18-De wereld in kaart
Vergelijk de (eerste) kaart van Vlaanderen door Mercator (Leuven, 1540) met onderstaande
kaarten van Vlaanderen. Noem ten minste vijf verschillen.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
15
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Zaal 24- De zaal van de Europese drukken
In deze zaal zie je de werken van de belangrijkste drukkersfamilies uit Europa (15 de-18de eeuw).
Zaal 25&26- Het kleine salon en de slaapkamer
In het kleine salon hangt het portret van Edward Moretus de laatste eigenaar van het Plantijnse
huis. In de slaapkamer van Balthasar I Moretus staat een hemelbed gesneden uit eikenhout. Dit
monumentaal eiken hemelbed in 17de-eeuwse barokstijl is rijkversierd met snijwerk. Het
bedlinnen ziet eruit zoals het er vroeger uitzag.
16
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
Opdracht 19 - Wat zou jij dromen als je in dit bed zou slapen?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
Zaal 27- De zaal van de boekillustratie
De boeken die hier in de drukkerij werden uitgegeven werden voorzien van illustraties. Voor
het illustreren van boeken werden in de opeenvolgende eeuwen verschillende technieken
ontwikkeld. Vanaf de 14de eeuw gebruikte men de houtsnede en de hoogdruk, vervolgens de
kopergravure en diepdruk (15de eeuw); en de lithografie (eind 18de eeuw). Vanaf het einde van
de 19de eeuw werden boeken geïllustreerd door foto’s.
 Zaal 31&32- De grote en de kleine bibliotheek
De bibliotheek bestaat uit de grote en de kleine bibliotheek. Deze bibliotheek werd in 1640 door
Balthasar I Moretus ingericht voor zijn privé collectie. De bibliotheek is vandaag nog altijd zo
ingericht zoals een rijke, humanistische, 17de-eeuwse privébibliotheek. Daarnaast was er ook
nog een uitgebreide bibliotheek van de proeflezers. Deze grote bibliotheek deed ook een tijd
dienst als huiskapel. De bibliotheek wordt nog altijd uitgebreid doordat het museum
handschriften en oude gedrukte werken aankoopt. De bustes in de grote bibliotheek laten
beroemde personen zien zodat men tijdens het lezen de auteurs van de boeken voor zich kon
zien. De houten bustes op de lezenaars stellen heiligen en pausen voor. De witte plaasteren
bustes op de boekenrekken tonen de hoofden van Griekse en Romeinse geleerden en keizers.
Opdracht 20-Een verzamelplaats voor knappe koppen
A. Waaraan kan je zien dat de ‘grote’ bibliotheek dienst deed als huiskapel?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
Welk boek of welke boeken vind jij dat er aanwezig moeten zijn in iedere bibliotheek? Waarom
vind je dat?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
17
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
 Zaal 33- (Max Horn)
Deze zaal is vernoemd naar Max Horn die een belangrijke schenking van boeken heeft gedaan
aan het museum. In deze zaal is de ‘Intrede van Karel V in Bologna’ te zien.
Deel C: Afronding
Opdracht 21- Afronding
A. Wat vind jij een echt topstuk in het museum? Leg uit waarom.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
B. Welk museumobject zou je mee naar huis willen nemen?
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
We onthouden:
1. Dat Christoffel Plantijn (1555-1589), afkomstig uit Frankrijk, Antwerpen rond 1548 als
verblijfplaats heeft gekozen en dat hij er zich heeft kunnen opwerken tot de belangrijkste
uitgever-drukker van zijn tijd. Hij werd opgevolgd door zijn schoonzoon Moretus. De
drukkerij bleef tot in de 19de eeuw in handen van de Moretussen. Het werd een museum in
1876.
2. Dat de boekdrukkunst van cruciaal belang was voor de verspreiding van kennis. De
uitvinding van de boekdrukkunst was een revolutie; het arbeidsintensieve, dure en langzame
proces van het maken van handschriften was verleden tijd.
3. De drukkerij ‘De Gulden Passer’ speelde in dit verhaal een belangrijke rol. Ze groeide uit tot
de grootste drukkerij van de 16de eeuw in Europa.
4. De drukkerij en het woonhuis zijn uniek in de wereld; nergens vind je nog een drukkerij uit
de renaissance die volledig intact is. Daarom staat Museum Plantin-Moretus ook op de
Unesco-werelderfgoedlijst, naast de piramiden van Gizeh, de Akropolis in Athene en de Taj
Mahal in India.
5. Dat Christoffel Plantijn leefde in een wereld van vernieuwing en expansie.
6. Dat renaissance en humanisme een vernieuwing van het Westers denkpatroon hebben
bewerkt. De drukkerij speelde ook hierin een grote rol; ze bracht wetenschappelijke (de
eerste atlas, het eerste Nederlandse woordenboek, anatomische werken enz.) en religieuze
werken op de markt. De drukkerij ‘Officina Plantiniana’ was een echt kenniscentrum waar
geleerden (humanisten) kind aan huis waren.
7. Dat de Scheldestad in de 16de eeuw een wereldcentrum was op economisch en
cultureel vlak.
8. Dat het woonhuis van de Moretussen versierd is met bijzondere portretten van familieleden
geschilderd door huisvriend Peter Paul Rubens; chique meubelstukken (zoals
kunstkabinetten); Spaans goudleer en tapijtkunst.
Deel D: Naverwerking
18
Invulbundel Quick Tour (voorbeeldtour voor 4 aso)
Museum Plantin-Moretus – Opdrachtenblad voor leerlingen
19
Download
Random flashcards
mij droom land

4 Cards Lisandro Kurasaki DLuffy

Create flashcards